Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Վերլուծական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

analytic, analytical;
—ք, analytics.

NBHL (1)

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆՔ գ. ἁναλυτικά analytica. Սեպհականեալ անուն միոյ ի գործոց արիստոտէլի.


Վերոյ, ի —

See full entry →

prep. adv.

up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.

NBHL (1)

Զվերոյն ստորնումն ներհակն դնեն. (Արիստ. քանակ.։)


Վերուստ

See full entry →

adj. adv.

high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.

NBHL (1)

Ի վերուստ կողմանէ։ Ի վերուստ կուսէ կալով։ Վասն ի վերուստ խաղաղութեան։ Ներհական ներքըստումն՝ վերինն, իսկ վերստումն՝ ներքին. (Թուոց. ՟Դ. 6։ Դիոն. եկեղ.։ Ժմ.։ Արիստ. շարժ.։)


Վերջանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.

NBHL (1)

Ոչ վերջացաւ ի հակառակն քո ընթացից։ Վերջացելոցն ի հարսանեաց։ Վերջանամք ի գոհութենէն աստուծոյ։ Նա՝ որ ի վերջանալ մրդկային հնարից՝ ապա զառատութեան շնորհսն զեղու. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ երգ։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատեն.։)


Վերջին, ջնոյ, ջնոց

See full entry →

adj.

posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).

NBHL (1)

ἕσχατος ultimus, extremus, summus ὔστερος posterior. (հակադրեալն բառիս Առաջի). Յետին ըստ կարգի ժամանակին. ի վերջէ դասեալն. ապագայ. հետագայ. վերջի, ետքի.


Վեցերեակ

See full entry →

s.

six;
sixth.

NBHL (1)

Սպառեալ լինի վեցերեակն եւ մահականցուքն։ Ի վեցերեկին ապականութիւն, եւ ի միակին փրկութիւն եղեւ։ Վեցերեակն համարեալ լնի թիւ ընդ միակին։ Ընդ վեցերեկին ընդ ընտանւոյն, եւ այլն. (Փիլ.։)


Վէգ, վիգաց

See full entry →

s.

dispute, debate, contest, discussion, variance, contestation, quarrel, wrangling;
ի — գալ ընդ ումեք, to dispute or wrangle, to debate, to contest, to discuss;
knucklebones, cockal.

NBHL (1)

Վէճ. կադ. կռիւ. հակառակութիւն. պ. վէղա. թ. գավկա, ղավլա.


Վէս, վիսաց

See full entry →

adj.

highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.

NBHL (2)

Այնպէս իմն է ազգ մարդկան, վէս եւ ընդ հակառակս։ Անընդել, վէս։ Անընդելք, վէսք, ստամբակք, ամբարտաւանք։ Վէսք, բարկացօղք։ Ոչ կամեցաւ տէր ի հպարտս եւ ի վէսս. (Ոսկ. փիլիպ. է։ յհ. ՟Ա. 7. 8։ Ճ. ՟Գ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Ժողովրդականք վէսք ստահակք։ Տառապեալ եւ մուրական, եւ վէս, եւ այսր եւ անդր լինի։ Վէս արիոն. (Խոր. ՟Գ. 68։ Շիր.։ Գանձ.։)


Վիճաբան, ից

See full entry →

adj. s.

contentious, quarrelsome, disputatious, wrangling;
litigant, controvertist.

NBHL (1)

διαλεκτικός argutator. Որ վիճի բանիւ կամ տրամաբանելով. ձեռնարկու. հակաճառօղ. դիմախօս. բանակռիւ.


Վիճաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.

NBHL (1)

ἁντίθεσις, ἁντιλογία disputatio, altercatio φιλονεικία contentio στάσις seditio. Վիճաբանելն. վէճ. վէգ. կագ, պնդելն. հակառակաբանութիւն. բանակռուութիւն.


Վիճաբար

See full entry →

adv.

contentiously.

NBHL (1)

φιλονεικῶς contentiose. Վիճելով. հակառակելով. ընդդէմ կալով.


Վիճակ, աց

See full entry →

s.

lot, chance, destiny, fate, fortune;
ballot, suffrage, vote, voice;
lot, state, condition;
lot, portion, share;
lottery;
sorcery;
inheritage, possession;
fief, farm;
department, district, liberties, precinct, extent of jurisdiction, territory;
diocese;
clergy;
situation, condition, fortune, rank, quality, dignity, office, employment, profession;
—ս արկանել, to draw or cast lots, to ballot, to vote;
to practise witchcraft;
— արկանել ի վերայ իրիք, to cast lots or to draw for anything;
—աւ տալ, to give through lottery;
ետուն —ս նոցա, they drew their names by lot;
եւ ել վիճակն մատաթեայ, and the lot fell upon Matthias.

NBHL (2)

κλῆρος (յորմէ գղեր, կղեր). sors μέρος (յորմէ միրաս ). pars, portio λόχος, σύμβολον symbolum եւ այլն։ Որոշումն իրաց անկելոց ընդ վիճմամբ՝ ի ձեռն վիգի կամ քուէի. ... լայնաբար՝ Բախտ. կարգաւորութիւն աստուծոյ. ... եւ Բաժին. բաշխ չափեալ. ժառանգութիւն բաժանեալ եւ սեպհականեալ.

ՎԻՃԱԿ. գ. κατάσχεσις possessio μερίς portio διοίκησις dioecesis. Մասն բաժնի. ստացուած սեպհական. կալուած. անդաստան. եւ Տեղի իշխանութեան. նահանգ. թեմ.


Վիճակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վիճակեցուցանեմ.

NBHL (1)

κληρόω, κληροδοτέω sorte distribuo, sorte lego, in sortem voco. կր. κληρόομαι, προσκληρόομαι sortior, sortes duco, sors contingit alicui. Վիճակեցուցանել. վիճակաւ տալ. վիճակ կամ ընդ վիճակաւ արկանել. բաշխել. բաժանել. ժառանգեցուցանել. սեպհականել. կոչել ի վիճակ ինչ. արժանի առնել. կր. իբր վիճակաւ անկանիլ ումեք, եւ հասանել վիճակի. գտանիլ յիմիք վիճակի, որպէս եւ ի կղերիկոսութեան.


Վիճասէր

See full entry →

adj.

fond of disputing, contentious, quarrelsome, litigious.

NBHL (1)

Որ սիրէ վիճել. հակառակասէր.


Վիճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.

NBHL (1)

διαλέγομαι dissero, discepto, disputo συζητέω (պ. սիդիզիտէն ). mutuo quaero, altercor, litigo προβάλλω propono, repono, oppono διακρίνω dijudico φιλονεικέω rixor, contendo. Վէճ եւ խնդիր յարուցանել. ի վէգ գալ. ի պայքար մտանել. հակառակիլ բանիւ. դիմախօսել. պնդել. հակաճառիլ.


Վիճողաբար

See full entry →

adv.

cf. Վիճողապէս.

NBHL (1)

ՎԻՃՈՂԱԲԱՐ ՎԻՃՈՂԱԳՈՅՆ. φιλονεικώτερον contentiosius. որ եւ ՎԻՃՈՂԱՊԷՍ. Վիճելով. պնդելով. մաքառելով. պնդագոյն. հակառակութեամբ.


Վիճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վէճ.


Վիմական, ի, աց

See full entry →

adj.

stony;
stone;
living in a stone.

NBHL (1)

Սեպհական վիմի. վիմեղէն. կարծր. խիստ.


Վիշապ, աց

See full entry →

s. ast.

dragon;
leviathan;
typhon, vortex, whirlpool, exhydria;
dragon, draco;
— ծովային, araneus piscis, quaviver, weever;
— ձուկն, cachalot.

NBHL (1)

δράκων draco. վր. վէշա՛պի. (որպէս թէ Իժ ապ. օձ ջրոյ). Օձ անհեթեթ մեծութեամբ, մանաւանդ ջրային. որպէս եւ Ձուկն մեծ. կէտ. տե՛ս եւ ՔԱՐԲ, եւ ԼԵՒԻԱԹԱՆ. այլաբանութեամբ՝ Սատանայ. աժտէր, էժտէհա, էշտէրհա. յորմէ անունս Աժդահակ, աշդահակ.


Փարիսական, ի, աց

See full entry →

adj.

pharisaical, hypocritical.

NBHL (1)

Սեպհական կեղծաւոր եւ քրիստոսամարտ փարիսեցւոց.


Փեսայական, ի, աց

See full entry →

adj.

pertaining to the bridegroom, marital, conjugal.

NBHL (1)

νυμφικός sponsalitius. Սեպհական փեսայի եւ փեսայութեան.


Փեսայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nuptials, marriage, wedding.

NBHL (1)

Տեղ ոսկի տեղայր ի փեսայութեանն Արտաշէսի։ Մեծ իշխանն Սահակ, որ որդիացուցեալ էր իւր փեսայութեամբ զթագաւորն Աշոտ. (Խոր. ՟Բ. 47։ Յհ. կթ.։)


Փիլիսոփայական, ի, աց

See full entry →

adj.

philosophical.

NBHL (1)

Մեծն Սահակ՝ տեղեկացեալ փիլիոսփայական արուեստիցն ցուցանիւր. (Փարպ.։)


Փիլիսոփայեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Իմաստասիրեմ.

NBHL (1)

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԵԼ կամ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԻԼ. φιλοσοφέω . (լտ. պէսպէս պարզի. ) Իմաստասիրել. աշխարհական գիտութեան զհետ լինել. եւ Ճարտարախօսել. եւ Հոգեւոր իմաստութեամբ եւ զգաստութեամբ քաղաքավարիլ.


Փիղ, փղաց

See full entry →

s.

elephant;
— մատակ, she —, female -;
գոչիւն փղի, trumpeting of the —, cf. Ժանիք.

NBHL (1)

Կերթարանաց փղի՝ մեծ եւահագին գազանին. . . Իսկ եթէ պարանոց երկայն ունէր փեղն, յերկիր հակէր եւ կքէր. (Վեցօր. ՟Թ։)


Փոխաբերեմ, եցի, րի

See full entry →

va.

to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.

NBHL (1)

Ի ներհականն փոխաբերեցան յեղանակ. (Նիւս. թէոդոր.։)


Փոխադարձաբար

See full entry →

adv.

reciprocally, mutually, alternatively, vice-versa.

NBHL (1)

ἁντιστρόφως vice versa, reciproce. Փոխադարձիւ. անդրադարձութեամբ. ընդ հակառակն.


Փոխադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

transport, transposition, transmission, translation;
removal.

NBHL (1)

Որպէս Փոխադարձութիւն. հակադարձութիւն.


Փոխանակ

See full entry →

prep.

instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.

NBHL (1)

Փոխանակ արեան նորա։ Փոխանակ իսահակայ։ Փոխանակ ական, կամ ատամանց նոցա։ Վարձ ձեր է այն՝ փոխանակ պաշտամանցն ձերոց։ Նա նստցի յաթոռ իմ փոխանակ իմ։ Հերիք էր յամս իմ՝ փոխանակ իմ, եւ եղբօր իմոյ։ Խօսեցաւ ի վերայ քո չարիս փոխանակ չարեաց։ Փոխանակ այնորիկ լուարուք հովիւք զպատգամս տեառն։ Փոխանակ այնր՝ զի փառաւորեցաք մեք զԱստուածս նոցա.եւ այլն։


Փոխանակ, ի

See full entry →

s. adv.

substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.

NBHL (1)

Փոխանակ արեան նորա։ Փոխանակ իսահակայ։ Փոխանակ ական, կամ ատամանց նոցա։ Վարձ ձեր է այն՝ փոխանակ պաշտամանցն ձերոց։ Նա նստցի յաթոռ իմ փոխանակ իմ։ Հերիք էր յամս իմ՝ փոխանակ իմ, եւ եղբօր իմոյ։ Խօսեցաւ ի վերայ քո չարիս փոխանակ չարեաց։ Փոխանակ այնորիկ լուարուք հովիւք զպատգամս տեառն։ Փոխանակ այնր՝ զի փառաւորեցաք մեք զԱստուածս նոցա.եւ այլն։


Փոխանակաբար

See full entry →

adv.

in one's name.

NBHL (1)

Փոխանակաւ. ընդ հակառակն.


Փոխանորդեմ, եցի

See full entry →

va.

to substitute, to fill or take the place of, to succeed to;
— զկեանս, to die.

NBHL (1)

Որ փոխանորդենն զնոսա հակակայքն։ Քանզի ուրախութեան փոխանորդի տրտմութիւն։ Ակնարկեա փախնուլ չարութեանցս՝ որ յիս, զի բարիդ քո եկեալ փոխանորդեսցէ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։)


Փոխանորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

substitution, succession;
vicarship, vicariate;
permutation, exchange;
compensation.

NBHL (1)

Նաւատիանոսաց եպիսկոպոսն վախճանի, եւ ունի զփոխանորդուին քրիւսանթոս ... բազում հակառակուի լինէր ըստ ընտրութեան ի տեղի նորա զփոխանորդութիւն ունել. (Սոկր.։)


Փոխատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.

NBHL (1)

Կամ Որ եւ է համամատութիւն հակադրութեան.


Փոխարինեմ, եցի

See full entry →

va.

to compensate, to return, to reward, to content, to satisfy, to acknowledge;
to indemnity, to requite.

NBHL (1)

Ըստ յուդայի, որոյ ի բիւրուց վայելեալ բարութեանց՝ զհակառակն փոխարինէր բարեգործին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)


Փոկոտն

See full entry →

adj.

web-footed.

NBHL (1)

Սինէցւոցն գազանք անծանօթք, վեցձեռնիք, փոկոտունք, վիշապատտունք։ Արք վեցոտնեայք, եւ փոկոտունք, եւ այլ շատ ազգ կենդանեաց. (Խոր. աշխարհ.։ Պտմ. աղեքս.) (ուր կարծի գրեալ ἁντίποδες adversipedes. ներհակոտունք. այլ ըստ հյ. σκυτόποδες ).


Փոշոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be covered with, or full of dust.

NBHL (1)

Ի ներքոյ ժանկակեր փոշոտեալ հարեալ մաշին։ Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։)


Փորանկեալ

See full entry →

adj.

without seam.

NBHL (1)

ՓՈՐԱՆԿԱԾ ՓՈՐԱՆԿԵԱԼ. ὐφαντός contextus, textus, textilis, inconsutus. (որում հակադրի Փոր ի բաց. ) Ասի զհանդերձէ, որ է անկուածոյ, եւ ի վերայ փորոյն առանց ճեղքուծածոյ. վերուստ ի վայր հիւսեալ. որպիսի էր անկար պատմուճանն Յիսուսի. միակտուր հուսած հագուստ.


Փորձական, ի, աց

See full entry →

adj.

experimental;
empiric;
tried, proved.

NBHL (2)

Բով փորձնական է։ Առ ի պատարագել զփորձնական զոհն զիսահակ. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։)

Աստցեալ են փորձականքն։ Ասացին ոմանք ի փորձականացն։ Ոչ է պարտ զառաջին իմաստնոցն եւ փորձականացն խրատուցս զանց առնել, կամ հակառակիլ. (Վստկ.։)


Տապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Տապանամ.

NBHL (1)

Տապի ի խնդիրս եւ ի բանս հակառակութեան. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 4 (յն. խօթացեալ. ))


Տարաբաժին

See full entry →

adj.

divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.

NBHL (1)

Օտարացեալ հեռացեալ զրկեալ ի սեպհական բաժնէ.


Տարազարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ungracefulness;
deformity.

NBHL (1)

Դաւաճանեալ այսմ բոլորայարմար կարգաց՝ ի հակառակն փութայ այսոցիկ շարժել տարազարդութիւն։ Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)


Տարալուծական

See full entry →

gr.

disjunctive.

NBHL (1)

Ի բաց լուծանօղ. տրոհական.


Տարաշխարհ

See full entry →

s.

distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.

NBHL (1)

Իբր Տարաշխարհական. հեռաւոր.


Տարաշխարհեայ

See full entry →

cf. Տարաշխարհիկ.

NBHL (4)

ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός , ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.

Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)

Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)

Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)


Տարաշխարհիկ

See full entry →

adj. s.

cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.

NBHL (4)

ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός, ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.

Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)

Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)

Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)


Տարբերական, ի, աց

See full entry →

adj.

differential;
agitated, vacillating.

NBHL (1)

Տարբերական փոփոխմամբ յայլեւայլ տեսակս զանազանեալ։ Զբոլոր պատահումն տարբերական պատահական. (Անան. եկեղ.։ Մագ. ՟Լ՟Գ։ (զորս մարթ է ձգել եւ ի յաջորդ նշ։))


Տարուբեր, աց

See full entry →

adj. s.

agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.

NBHL (1)

Զելեւէջս տարուբեր (կամ տարաբեր) անդադար սահանացն։ Ի տարուբեր երթեւեկութեանց նոցա կոհակաց ի կոհակս. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Տաւաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.

NBHL (1)

Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)


Տոռական

See full entry →

cf. Տաւրիկեան.

NBHL (1)

որ եւ ՏԱՒՐԻԿԵԱՆ. Սեպհական տաւրիկ գաւառին քերսոնի կամ երկրին խրիմու. ուր էր մեհեան արտեմեայ, որում զոհէին զօտարս.