Definitions containing the research հին : 2367 Results

Կէս, կիսոյ, ով

See full entry →

s. adj. adv.

half;
middle;
half, semi, demi;
half, in halves, in part;
ի —, կիսով չափ, by half;
half done;
— ի —, in part, half, by halves, imperfectly;
— ժամ, half an hour;
զտասն եւ — ժամաւ, at half past ten;
— գիշեր, midnight;
ի — ճանապարհին, half way;
հեռի իբր երկու եւ — խրասախօք, about two leagues a half distant;
ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ, a cubit & a half;
ի տարւոջ եւ ի կիսում, in a year & a half;
ի —ն վերածել, to reduce to half;
— ի — բանիւ խոստանալ, to make a half promise;
to promise with the lips, insincerely;
ի — աւուրց մեռանել, to die early, in the flower or bloom of youth;
եթէ կիսոյ — ի մէնջ մեռանիցիմք, if half of us die;
մեծ — աշխարհին աւերեցաւ, half the country was ruined;
եւ ահա ի — չէ or ոչ է ի — զոր պատմեցին ինձ, not half the truth was told me;
that which was told me was not half the truth;
—ք, կիսոց, the one, the others;
—ք..., այլք... some..., others...


Կիսակ

See full entry →

s.

sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.

NBHL (1)

ԿԻՍԱԿ. Ըստ տոմարագիտաց, Կէս օրն ակելի յամիսս արեգական քան զլուսնի. մինչեւ ի ՟ժբ ամիսս կազմել աւուրս վեց. որ ընդ հինգ աւուրս Աւելեաց լինին մետասան՝ ամի ամի. քանզի ամիսն արեգական հաշուի միշտ որպէս զամիսս հայոց լ աւուրբք. Իսկ ամիսն լուսնի ՟իթ օր, եւ կէս.


Կիսասեռ

See full entry →

adj.

epicene.


Կիտուածագործ, աց

See full entry →

s.

embroiderer;
enameller.


Կղկղանք, նաց

See full entry →

s. fig.

excrements, evacuation, ordure;
scum;
waste, loss;
— հրահալեաց, scoria, dross, slag.

NBHL (1)

σηκύβαλον stercus, fimus. Աւելորդն բնութեան ի դուրս քամեալ ընդ երաստանն. աղբ. ապաւառ. անարգ եւ անպէտ, հին եւ փուտ իրք.


Կճայատակ

See full entry →

adj.

marble-paved.

NBHL (1)

Պահէ ի կճայատակ ճանապարհին զդնացս առանց աղտոյ։ Վէմ իմանան զտէրն, ի ձեռն որոյ հոգեւոր ճանապարհն կճայատակ լինի. (Նիւս. երգ.) յն. πεπλακιμένος stratus եւ այլն.


Կմախք, խաց

See full entry →

cf. Կմախիք.

NBHL (1)

Կմախք։ ոսկերք, կամ կոտորածք։ Կմախել. կարթահարել, կամ ջղատել։ (Ուստի Կամախ անուն քաղաքի, ուր էր դամբարան թագաւորացն հայոց, այն է հինն Անի։)


Կնդրուկ, դրկաց

See full entry →

s.

olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.


Կնճիթն, ճթան

See full entry →

s.

sesame, sesamum.


Կնճիռն, ճռան

See full entry →

s.

knot, tie;
pucker, wrinkle;
frowning, frown;
embarrassment, entanglement, complication, intrigue, scrape, difficulty, hinderance, hitch;
— ծնանել յերեսս, to contract or knit one's brows, to frown;
to look gruff, to put on a surly look;
to turn up one's nose, to make wry faces;
հատանել՝ բառնալ զ—, to decide a question, to solve or set at rest a disputed point;
— կտաւոյ, plaits, folds;
— խաղողոյ, husks of pressed grapes;
cf. Կոխած.

NBHL (1)

Այն նախանձոտ աղուէսըն հին՝ կնճիռ լինէր գործոյն կրկին. (Ներս. մոկ.։)


Կնունք

See full entry →

s.

baptism.

NBHL (1)

ԿՆՈՒՆՔ կամ ԿՆՈՒՔ. Ռամկականն բառիս Կնիք, ըստ որում մկրտութիւն։ (Մաշտ. հին.։)


Կնքադրամ

See full entry →

s.

oblation at baptism.

NBHL (1)

Քահանայքն մի՛ հարկաւ պահանջեսցեն կնքադրամ, եւ գինս անգին շնորհին։ Կնքադրամ ոչ անուանել, եւ ո՛չ հարկաւ խնդրել. (Կանոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)


Հիւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.


Հիւթեղ, աց

See full entry →

adj.

full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.


Հիւպատ, ից

See full entry →

cf. Հիւպատոս.

NBHL (1)

Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)


Հիւպատոս, աց

See full entry →

s.

consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.

NBHL (1)

Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)


Հիւսիսակողմ

See full entry →

s.

north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.

NBHL (1)

Եւ ընդ հիւսիսակողմ յերկայնութիւն քսան եւ հինգ հազար. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 10.) յն. ընդ հիւսիս. πρὸς βορρᾶν ad aquilonem.


Հմուտ, մտաց

See full entry →

adj.

well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.

NBHL (1)

Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)


Հնաբուն

See full entry →

adj.

old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.

NBHL (1)

հին եւ բուն. նախնի վաղեմի. կամ Բանիբուն տեղեակ հնութեանց.


Հնագիտակ

See full entry →

adj. s.

learned in the knowledge of antiquities;
antiquary, antiquarian;
—գէտ պատմութիւն, ancient annals.

NBHL (1)

Գիտակ հին աւանդից եւ պատմութենց.


Հնագիր, գրի

See full entry →

s.

paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.

NBHL (1)

Գրօղ զհնութեանց. հին մատենագիր, եւ մատեան.


Հնագրեանք

See full entry →

s.

ancient codes.


Հնամի

See full entry →

adj.

old, olden, ancient, antique.


Հնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.

NBHL (1)

παλαόομαι veterasco, antiquor, vetus reddor Հին լինել. յերկարել զժամանակս. յերկարաձգիլ. ծերանալ. եւ Մաշիլ. ապականիլ. փտիլ. հիննալ.


Հնապատմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ancient history.


Հնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.


Հնգագլխեան

See full entry →

adj.

five headed;
— գիրք մովսեսի, the Pentateuch.

NBHL (1)

πεντάτευχος pentateuchus, quinque volumina habens. Որոյ են հինգ գլուխք, հատուածք, հատորք. (առ մեօք ասի Հնգամատեան գիրք մովսիսի)


Հնգամարտիկ

See full entry →

adj.

victorious at the pentathlon.

NBHL (1)

πένταθλος, πεντάθλιος quinque certaminibus vincens. Որ փորձ եւ յաղթօղ գտանի ի հինգ մարտս ողոմպիականս.


Հնգաշարժ

See full entry →

adj.

having five movements.

NBHL (1)

Ըստ հինգ զգայութեանցն, որով հնգաշարժ ազդացութեամբն միտք ներգործեն. (Պիտառ.։)


Հնգապատիկ

See full entry →

adj. adv.

quintuple;
five times as much.

NBHL (1)

Մնասն քո արար հինգ մանս, արծաթն քո հնգապատիկ ընտրեալ եւ փորձեալ ի հողոյ. (Մեկն. ղկ.։)


Հնգաքաղաքք, քաց

See full entry →

s.

Pentapolis.

NBHL (1)

Ի մի հնգաքաղաքացն փոխեալ բնակեցեալ. (այլ ձ. ի մի հինգ քաղաքացն). (Փիլ. իմաստն.։) cf. ՀԻՆԳՔԱՂԱՔԵԱՆ։


Հնգեակ, եկաց

See full entry →

adj. s.

five;
fifth;
the fifth part.


Հնգեկին

See full entry →

cf. Հնգապատիկ.

NBHL (2)

πενταπλοῦς quintuplex. Հինգպատիկ. եւ հինգք մի ըստ միոջէ կամ միանգամայն. հնգեկի. հնգեակ.

Արար դուրս ... եւ սեամս հնգեկինս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 32։ (ա՛յլ ձ. հնգեքինս. իբր հինգեքկինս։))


Հնգետասան, ից

See full entry →

adj.

fifteen;
fifteenth.

NBHL (1)

πεντεκαίδεκα, δεκαπέντε quindecim. գրի եւ ՀԻՆԳԵՏԱՍԱՆ. Տասն եւ հինգ. երիցս հինգ. տանսըհինկ.


Հնգետասաներորդ, աց

See full entry →

adj. adv.

fifteenth.

NBHL (3)

πεντεκαιδέκατος decimus quintus. գրի եւ Հինգետասաներորդ. Վերջինն ի կարգի հնգետասան թուոց. տասնըհինկերորդը.

Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։

Հնգետասաներորդ՝ իշխանն արծրունեաց աշխարհին. (Ագաթ.։)


Հնգետասանեքին, եցունց

See full entry →

adj. s.

all the fifteen.

NBHL (1)

Հնգետասանքն միանգամայն. տանըհինկն ալ.


Հնգերեակ, եկաց

See full entry →

s. adj.

five.

NBHL (1)

Հնգեակ. հինգ.


Հնգեքեան

See full entry →

s. adj.

cf. Հնգեքին.

NBHL (1)

ՀՆԳԵՔԵԱՆ ՀՆԳԵՔԻՆ. գրի եւ ՀԻՆԳԵՔԵԱՆ, ՀԻՆԳԵՔԻՆ. Հինգքն՝ ամենեքին միանգամայն. եւ նախասացեալ հինգ անձինքն. հինկն ալ .... յն. լտ. պարզապէս հինգ ասի.


Հնգեքին, քեցունց

See full entry →

s. adj.

all five.

NBHL (1)

ՀՆԳԵՔԵԱՆ ՀՆԳԵՔԻՆ. գրի եւ ՀԻՆԳԵՔԵԱՆ, ՀԻՆԳԵՔԻՆ. Հինգքն՝ ամենեքին միանգամայն. եւ նախասացեալ հինգ անձինքն. հինկն ալ .... յն. լտ. պարզապէս հինգ ասի.


Հնգիցս

See full entry →

adv.

five times.

NBHL (2)

πεντάκις quinquies. Հինգ անգամ. հին նուագս. հինկ հեղ. տե՛ս (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 19։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 24։)

Հնգիցս հինգ՝ քսան եւ հինգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)


Հնդկաստան, ի

See full entry →

s.

Hindustan, India.

NBHL (1)

ἱνδική india. Հնդկաց աշխարհ. հնտըստան. հինտիստան. (շփոթի եւ ընդ Եթովպիա)


Հնոտի, տւոյ, տեաց

See full entry →

adj. s.

old, worn, worn out;
—ք, old lumber, trash, rubbish;
—տեաց վաճառիչ, old clothes-man.

NBHL (1)

Հնացեալ կամ կարի հին (ձորձ). հինումին, հինկեկ, քուրչ.


Հնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.

NBHL (1)

παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.


Հոլով, ից

See full entry →

s. gr.

rolling, circular motion, circulation;
case;
— անուանց, oblique cases.

NBHL (1)

Հոլովք անուան վեց (ըստ յն. հինգ). ուղղական, սեռական, եւ այլն։ Հոլովք, այս, այսր, այսմ ... այսք եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Հոյակապ

See full entry →

adj.

grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.

NBHL (1)

Զհրաշափառ հինգշաբթւոջ հոյակապ խորհրդածութեամբ օր տօնախմբել արժանաւորեցաք. (Զքր. կթ.։)


Ճաշակ, աց

See full entry →

s.

taste, flavour, savour;
foretaste, prelibation, proof, gustation;
drinking-vessel, cup, mug, glass, tumbler;
measure of gallons;
դուզնաքեայ —, weak or slight effort;
առնուլ զ—, to try, to taste, to relish;
առնուլ զ— քաջասրտութեան նորա, to prove his courage;
—աւ զծով չափել, to empty the sea with a tea-spoon.

NBHL (1)

ՃԱՇԱԿ. κύαθος (լծ. գաւաթ) cyathis τρύβλιον catinus, patina κοτύλη (լծ. կթղայ) cotyla, sextarius եւ այլն. դաղմ. չա՛շա. Բաժակն, եւ ամենայն անօթ՝ յորում պահին կամ որով բաժանին իրք մատռուակեալք. գաւաթ.


Ճարմանդ, ի

See full entry →

s. va.

clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.


Ճգնաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.

NBHL (1)

Անինչ կրօնաւոր՝ ճ անըմբռնելի. (Վրք. հց. հին թրգ.)


Ճեղեմ

See full entry →

va.

to divide in many branches.


Ճեմարան, աց

See full entry →

s. fig.

place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.

NBHL (1)

Արասցէ քեզ ճեմարան (զարքունիսդ)։ Անտեղեակ ի ճեմարանիս։ Տրամախոհին ի միջոյ ճեմարանիս. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Է։)