Definitions containing the research չափ : 1772 Results

Հնարողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

invention, industry, art.

NBHL (1)

Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)


Հոգեպէս

See full entry →

adv.

spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.

NBHL (1)

ՀՈԳԵՊԷՍ որ է Հոգեւորապէս. Նշանակէ եւս՝ Հոգողութեամբ մեծաւ, բազում խնամով, ոգւով չափ.


Հոգեւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

spirituality.

NBHL (1)

Ի չափ հասակի հոգեւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հոլովեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Հոլովեմ.

NBHL (1)

Տեսանէ՞ք, ո՛րչափ հոլովեցոյց զբանս ճշմարտութեան. (Ոսկ. յհ. 4։)


Հողային

See full entry →

chem.

cf. Հողեղէն;
humic;
որդն —, earth-worm, mawworm.

NBHL (1)

Հողային մասանց, եւ որչափ օդային իցեն՝ չափաւորութիւն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)


Հոմերական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Հոմերոսեան.

NBHL (2)

Որ ինչ ա՛նկ է հոմերոսի իշխանի քերթողաց. եւ Քերթողական. բանաստեղծական. տաղաչափական.

Թախանձանօք աղօթասէր՝ հոմերական տաղիւ չափէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)


Ճաշակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.

NBHL (1)

Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Ճարտարախաբ

See full entry →

adj.

deceiving adroitly;
cunning, artful, astute.

NBHL (1)

Խոլոմուկն կկուի չափ հաւ է, ձայնաւոր՝ ճարտարախաբ ասեն. (Վանակ. հց.։)


Ճգնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

NBHL (2)

Լաւ իցէ մարդոյ մահուչափ ճգնել՝ քան յայդպիսի օրինաց ուրանալ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Ընդդէմ մեր այնչափ ճգնեցան (հեթանոս փիլիսոփայք)։ Ճգնի նոր իմն ճգունս, զոր եւ ոչ ի միում յայլոց թղթոցն ճգնեցաւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։)


Ճղճիմ

See full entry →

adj.

stingy, scurvy, niggard, sordid, covetous, miserly.

NBHL (1)

(ի Ճիղմ. մատաղ. փոքր. կամ Սեղմ. սխմած) μικρολόγος, σμικρόλογος , ὡμός avarus, parcus, crudelis, pusillanimus. Փոքրոգի. սեղմեալ եւ ճիշդ, ռիշդ. յանչափս խնայօղ. փոքր սրտիւ, եւ փակ ձեռօք. ագահ. (յն. դուզնաքեայ. սակաւահաւաք. որ զփոքունց իրաց համար խնդրէ. հում, տմարդի) cf. ԿՑԻՐ, cf. ԿԾԾԻ


Ճշգրիտ, րտի

See full entry →

adj. adv.

exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.

NBHL (2)

Ոչ այնչափ ինչ ճշգրիտ ի հանդերձսն հային, որպէս յօնացն կերպարանս. (Սեբեր. ՟Զ։)

Այսչափ ինչ ճշգրտիւ իմանայաք. (Եղիշ. ՟Գ։)


Ճշգրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.

NBHL (1)

Վասն ճշգրտութեան կշռոց եւ չափոց. (Սիրաք. ՟Խ՟Բ. 4։)


Հեղգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.

NBHL (1)

Զի իցէ չափ ինչ հաստատուն առ միմեանս՝ հեղգութեան եւ արագութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Հեղեղ, աց

See full entry →

s.

torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.

NBHL (1)

κατακλυσμός diluvium, inundatio πλημμύρα maris aestuantis accessus χειμάρρους torrens. (իբր Հեղհեղումն. ողողումնն) Զեղումն, մանաւանդ ջուրց. յորդորութիւն անչափ. ուղխ. տես եւ ՋՐՀԵՂԵՂ. ջուր կոխելը.


Հեղեղատ, ից, աց

See full entry →

s.

torrent, ravine.

NBHL (1)

Այնչափ կոտորեցին զնոսա, մինչեւ հեղեղատք արեան ելանէին. (Մամիկ.։)


Հեղձիմ, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)


Հեղձնում, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)


Հեղձում, ձայ

See full entry →

vn.

cf. Հեղձանիմ.

NBHL (1)

Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)


Հեղձանիմ, ձայ

See full entry →

vn.

to choke, to be suffocated, stifled, drowned.

NBHL (1)

Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)


Հեղոյս, ուսից

See full entry →

s.

nail;
cf. Բեւեռ.

NBHL (1)

Որ ափով իւրով զջուրս ծովու չափէ, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ, հեղուսօք բեւեռեալ լինէր ի խաչի. (Մեկն. ղկ.։)


Հեռագոյն

See full entry →

adj. adv.

very far, farther;
far, from afar, afar off.

NBHL (1)

Եւ եւս հեռագոյն զատեան ի մոգաց եւ ի մոգպետէն։ Փոխեցան նոյնչափ եւս հեռագոյն ի միւս եւս դժնդակ տեղի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)


Հեռակայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

absence;
distance.

NBHL (1)

Մէջ լսի, որ միաչափ հեռակացութիւն (կամ հեռակցութիւն) ունի ի ծայրից եւ յեզերաց. (Խոր. աշխարհ.։)


Հեռաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s. mar.

remoteness, distance;
absence, length, space, interval;
— ի ցամաքէ, sea-room.

NBHL (2)

μακρότης longinquitas, longitudo διάστημα, ἁπόστασις distantia, absentia. Հեռաւոր գոլն. հեռացումն. բացակայութիւն. եւ Միջոց. անջրպետ. չափ հեռի գոլոյ. երկարութիւն. եւ Հեռաստան.

Անչափ կամ լայնաձիգ հեռաւորութեամբ. (Խոսր.։ Նար.։)


Հետեւակ, աց

See full entry →

adj. fig. s. adv.

going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.

NBHL (3)

Բան է հետեւակ եւ ներչափական բառի շարագրութիւն. (Թր. քեր.։)

Հետեւակ ասաց զոչն ներչափական. (Նչ. անդ։)

Համեմատ իմն շարագրացն, զորս ի մանրամասն գործոյն իւրեանց ասացին հետեւակս. իսկ զքերթողսն հեծեալս. որ եւ հետեւակ ասաց զոչ ներչափականն. (Երզն. քեր.։)


Հետեւիմ, եցայ

See full entry →

vn. v. imp.

to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.

NBHL (2)

Բնականաբար հետեւեալք չափաւոր կերաւրոյ. (Բրս. թղթ.։)

Չի՛ք երբէք ի լրումն պատուիրանին ժամանել, որչափ ընդ կենացս շաւիղ հետեւիմք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)


Հիմնադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foundation;
establishment, institution.

NBHL (1)

Քանոն հաւատոյ, եւ չափ աստուածպաշտութեան եւ հիմնադրութեան. (Երզն. լս.։)


Հիմնափայլեմ, եցի

See full entry →

va.

to found magnificently.

NBHL (1)

Քեւ չափ բնակցութեամբ հիմնափայլեցեր զպանծալի եւ զփայլեալ զփառս տանս այս. (Շար.։)


Ծնեբեկ, ի

See full entry →

s. bot.

asparagus.

NBHL (1)

ԾՆԵԲԵԿ կամ ԾՆԷԲԵԿ. ἁσπάραγος asparagus. իտ. sparago, gi. Բերք բանջարոյ ուղղաբերձ, թզաչափ, որ ընդ ծնանիլն եւ բեկանի, այսինքն առ օրին հատանի, մինչդեռ է փափուկ ախորժահամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Ծնկեմ, եցի

See full entry →

va.

to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.

NBHL (1)

Յազգի ազգի հոգս զառածեալ ծնգիցին։ Չարաց ի արմատականսն ծնգել։ Որ յայնպիսի ցաւս ծնգիցին։ Ո՞ ծնգի. որ խանտայցէ. ընդ այլոց բարիսն, թէ որ ուրախակից լեալ խնդասցէ։ Եւ մեք ի նմին ջերման ծնկիմք։ Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ չմնալիս։ Հալեալ ծնկեալ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եփես. եւ այլն։)


Ծննդագործ, աց

See full entry →

s. adj.

genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.

NBHL (1)

Ցրտութիւնն անծին է. (իսկ չափաւորապէս ջերմն՝ ծննդագործ. Մաքս. ի դիոն.։)


Ծովակալեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be master or lord of the sea;
to command a fleet or squadron of ships of war.

NBHL (1)

Ո՛յք եւ ո՛րչափ ժամանակս ծովակալիցին։ Լիդացիք ծովակալեցին, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)


Ծունգ, ծնգաց

See full entry →

s. adv. bot.

knee;
անկանիլ ի վերայ ծնգաց, ընդգճիլ ի —ս, to fall on one's knees, to kneel;
խոնարհեցուցանել զ—ս, to bend the knee;
անկանիլ առ —ս ուրուք, to fall throw oneself at the feet of;
փարիլ զծնդովք, to clasp the knees;
ննջել ի մէջ ծնգաց, to sleep on the knees of;
ի ծնգաց կալ, to be kneeling;
with bended knees, upon one's knees;
—ք նորա կթուցեալ դեդեւէին, his legs tottered under him;
cf. Ծնկու չափ. knot.


Ծունկ, ծնկաց

See full entry →

cf. Ծունգ.

NBHL (1)

Ընդ ջուրս գետոց յորդութեան գլխովին ծնկուչափ հարեալ անցանէր. (Վրք. հց. ՟Ի։)


Ծրագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.

NBHL (1)

Ճարտարապետի եղէգն առեալ՝ չափ դնէ, եւ ծրագրէ այնու ներքնատունս եւ վերնատունս. (Աթ. ՟Ը։)


Կազագործութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

manufacture of gauze;
distillation of gas.

NBHL (1)

Առ սովաւ գտաւ քանդուած նկարու. (եւ կազագործութիւն եւ չափ եւ կշիռ. Վրդն. պտմ.։)


Կազմակերպ

See full entry →

s.

implement.

NBHL (1)

Թողին լքին զղեկս, եւ զամենայն կազմակերպս ըստ կազմածոյ չափուն իւրեանց. (Ոսկ. ապաշխ.։)


Կազմեմ, եցի

See full entry →

va.

to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.

NBHL (1)

Անդրէն ի չափս իւր կազմեցաւ (գետն. որ յարիւն էր դարձեալ). (Կիւրղ. ծն.։)


Կաթ, ից

See full entry →

s.

drop;
— մի, a —, a little;
— մի ջրոյ, a — of water;
— մի քուն, a nap, short sleep.

NBHL (1)

Եւ ոչ կաթ մի անձրեւոյ ցօղեաց։ Որչափ կաթ մի ջրոյ ըմպէ. (Վրք. հց. ձ։)


Հակարաշ

See full entry →

cf. Հակառակ.

NBHL (1)

Զկէսն տրամաչափական կողման՝ հակառակ եւ հակարաշ անհարթ գոլով. (Տօմար.։)


Համալսարան, աց

See full entry →

s.

academy;
university, faculty.

NBHL (1)

Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափն մի՛ ներքսամտեսցէ։ Առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)


Համաձեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

configuration.

NBHL (1)

Նմանութիւն ըստ ձեւոյ. համանմանութիւն. համաչափութիւն.


Համամեայ

See full entry →

adj.

coetaneous, of the same age.

NBHL (1)

Միաչափք հասակաւ, համամեայք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Համանիւթ

See full entry →

adj.

of the same matter.

NBHL (1)

Մարմնոյն (ըստ երկրաչափից) հա՛րկ է ի համանիւթոյ կա՛մ երեւութեամբ եւ կամ գծիւ բաժանեալ գոլ։ Երեւեցաւ մակերեւութիւն եւ գիծ բաժանել զհամանիւթս մարմնոյ. (Անյաղթ առած.։)


Կալուած, ոց

See full entry →

s.

possession, domain, land, estate, landed property, fief;
farm, arable land;
possession, occupancy, holding;
dominion, empire, power;
— որովայնի, costiveness, constipation of bowels.

NBHL (1)

Տասն միայն առն կալուածոց (ժամանակի իշխանութեան) այնչափ բիւրս ամաց համարեցան։ Դատաւորացն կալուածոց (ժամանակ)։ Ամենայն յիշատակս կանգնեաց զիւրաքանչիւր ազգաց կալուածոց (այսինքն տիրելոյն). (Եւս. քր. ՟Ա։)


Կալում, լի

See full entry →

va.

to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.

NBHL (1)

Բաւական լիցի ձեզ այսչափ, որ չափ կալէքդ. (Արծր. ՟Բ. 4։)


Կախեմ, եցի

See full entry →

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.

NBHL (1)

Կախել ի բարձրավանդակ, ի խաչափայտն. (Ճ. ՟Ա.։ Սարգ.։)


Կակուղ, կղոց

See full entry →

adj. fig.

soft, tender, delicate;
supple, flexible, pliant;
sweet, mellow;
mild, soft, gentle, meek, affable;
— մետաղ, soft metal.

NBHL (1)

Կարծր է, որոնց մարմինք մեր հնազանդին. եւ կակուղ՝ որչափ մարմնոյ (է վիճակ). (Պղատ. տիմ.։)


Կաղապար, աց

See full entry →

s.

model, pattern, mould, cast;
standard;
— արկանել, to cite as example.

NBHL (1)

cf. ԳԱՂԱՓԱՐ. յորմէ ռմկ. կաղպար. ... այսինքն օրինակ եւ չափ եւ կանոն՝ իրական կամ բարոյական.


Կամ

See full entry →

conj.

or.

NBHL (1)

ԿԱԼ. κεῖσθαι ասի մին ի ստորոգութեանց, ո՛չ այնչափ վասն գոլոյ ի տեղւոջ, որ կոչի Ուր, որչափ վասն դրից, կամ այսպիսի եւ այնպիսի օրինակաւ տեղակալելոյ.


Կամ, ի, աւ, ով

See full entry →

s.

will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.

NBHL (1)

ԿԱԼ. κεῖσθαι ասի մին ի ստորոգութեանց, ո՛չ այնչափ վասն գոլոյ ի տեղւոջ, որ կոչի Ուր, որչափ վասն դրից, կամ այսպիսի եւ այնպիսի օրինակաւ տեղակալելոյ.