mourning;
grief, sorrow, affliction, weeping, sadness;
աւուրք սգոյ, time of mourning;
հանդերձ սգոյ, mourning clothes;
— առնուլ, ունել, to go into mourning, to wear mourning, cf. Սգամ;
to be sunk in grief, to be desolate, afflicted;
ի — մտանել, լինել, նստիլ, to be in mourning;
— զգենուլ, to put on mourning, to be clad in mourning;
թողուլ զ—, to leave off mourning, to go out of mourning;
— առնուլ ի վերայ ուրուք, to mourn for, to weep over, to bewail;
ի — համակեալ կալ ընդ, to be inconsolable for;
ի — դառնութեան ընկղմեալ կայր, he gave himself up to bitter grief;
cf. Ընկղմիմ.
Սիրովն զոր ունիք դուք առ մեզ՝ իմերում սգի նստիք դուք։ Ով ապաշխարութիւն պատուական եւ բարի, որ ի սգի ուրախութեան լինիս մայր։ Ամենեւին տարաժամ ի սգի երկրաչափութիւն, եւ ի գիներբուս արտասուք. (Եփր. ՟բ. կոր.։ Բրս. ապաշխ.։ Առ որս. ՟Ա։ Իսկ. Յհ. ՟Ա. 15.)
holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.
Գինի որչափ սուրբ իցէ, մրուր լինի.. (Կիւրղ. ծն.։)
courier, express, messenger, estafet;
cf. Երթամ.
Սուրհանդակն չափաւոր ինչ ընթացս ընթանայ կամ համառօտս. (Իսիւք.։)
an ancient Egyptian land-measure.
κανών (ի καίνω ) իբրու գործի սպանօղ, կամ պահօղ ի սպանութենէ. Անուն չափոյ եւ երկրաչափական կանոնի առ եգիպտացիս.
Կռիւք եւ սպանմունք լինէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի (զկնի յորդելոյ նեղոսի). մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. զայն դնելով՝ գտանէին զսահմանս իւրաքանչիւր արտավարաց. ուստի ապա եւ երկրաչափութիւն գտաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է.) ուր ի յն. ձ. գրի εὑακαινᾶν διὰ τὸ μὴ καίνειν, ὀ ἑστι φονεύειν. 21
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
threat, threatening tone.
Սպառնումն իմն եւ սաստ։ Ծառայելով անողոք տերանց, յորոց սպառնմունսն կրէ զօրէն պաճարաց։ Այդչափ սպառնմունս սպառնացան աղջկանն։ Վասն սպառնման այլազգեացն առ կինն։ Յամենայն գազանաց սպառնմանց ի վերոյ եղէ. (Փիլ.։)
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի, հարին սպասաւորութիւն անցուցանելոյ զարքայ։ Հարեալ սպասաւորութիւն՝ անցուցանէ (ընդ եփրատ)։ Զբարի սպասաւորութիւնն հարկանելով։ Հրեշտակք ո՛րչափ սպասաւորութիւնս հարին առ ի փրկութիւն մարդկան։ Անբան կենդանիք ոչ ամենեքեան զնոյն հարկանեն սպասաւորութիւն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 18։ Խոր. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։)
white;
white, white lead, ceruse;
silver coin;
— մարգարտեայ, pearl-powder;
— զինկի, zinc-white, oxide of zinc;
ի —ս, dressed in white;
— առնել, to whiten.
Ատամունքն հնդկին ուստի՞ իցեն այնչափ սպիտակ. (Եզնիկ.։)
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
Ոչ ուրուք երբէք այդպիսի բանս ստամբակութեամբ յղեալ է առ այր թագաւոր։ Զպերոզի ստամբակութեանն զանչափութիւն. (Փարպ.։)
cf. Ըստանձնեմ.
Ըստանձնեալ (կամ ստանձնեալ) ունէր զխաչափայտն։ Անիմաստքն առին զամանս, եւ ձէթ ոչ ստանձնեցին. (Զքր. կթ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
Զի թէ մեք աստուծոյ եմք, ո՛րչափ եւս առաւել ընտիր ընտիր ստացուածոյ մերոյ նմա վայել է. (Ոսկ. եփես.։)
to be created together.
Պարտ էր նմա եւ մարդկայնոցս չափուց ստեղծակից լինել, եւ անվնաս պահել զաստուածավայելուչ պատուոյն գերունակութիւն. (Պրպմ.։ 4)
to put or divide in verses, to versify.
յն. սդիխի՛զօ. στοιχίζω ordine dispono, carmina scribo. Ի ստիքս վերածել, տնատել, շարադասել. եւ Ոտանաւոր կազմել. տաղաչափել.
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Դեւքն (ի ժամ աղօթից մերոց) ստորագրեն իմացուած իմն, իբր թէ կարեւոր իցէ։ Ոչ ստորագրի գործ նորա ի չափ պատմութեան լեզուի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. զոր եթէ փոխեսցէ ոք, փոխէ եւ զստորանկելոյն բնութիւն։ Ոչ եւս ի ստորանկեալ նիւթոյ միայն առնէ զնշանսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
of four cubits.
τετράπηχος, πηχῶν δ’ qui quatuor cubitorum est, quatuor cubitorum. Որ է ի չափ չորից կանգնոց. չորս կանգուն.
Սահմանեաց բնութիւն զկատարումն հասակի՝ զչափ ունել զչորեքկանգնեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
squared;
quadrate.
Մասն՝ հինգհարիւր ասպարէս ի լայնն, եւ նոյնչափ յերկայնն չորեքկուսի. (Խոր. աշխարհ.։)
tetrameter.
Ուր իցեն ոտք չորք տաղաչափութեան. չորս ոտքով.
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
τετρήμερος quatriduanus τεταρταῖος quartanus. Որ ինչ հայի ի միջոյ չորից աւուրց. եղեալն ի չորից աւուրց հետէ, եւ ի միջոցի նոյն չափ աւուրց, կամ յաւուրն չորրորդի. չորս օրւան.
the number four;
four.
Զչորեակ թիւն ի քառասնեակն յաւելցուք, զի ոչ թուով երրեկաց ժամանակ չափեսցի, կամ չորրեկաց ծննդոց յանցելոց. (Միսայէլ խչ.։)
tetrameter.
Յորում կայ տիպ կամ չափ չորրեակ թուոյ. որպիսի է ազգ ինչ տաղաչափութեան առ յոյնս.
(Գրիգոր աստուածաբանն արար տաղաչափութիւնս) ամպիկունս՝ երրաշարժս (կամ երրականս՝) եւ չորրորդատիպս. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
Այլ նա ի չքաւորութենէ իւրմէ՝ զամենայն զոր ինչ ունէր՝ արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
money, effects, property, goods;
provisions, victuals;
cattle.
Եթէ զսրբոց ոտս պարտ իցէ լուանալ, ո՛րչափ եւս առաւել ձեռնտու լինել պախրէիւ։ Այլ թէ կերակրով կամ պախրէիւ իցէ, բնաւ ինչ մի՛ քննիցես։ Եւ զի տարաւ նա պախրէ ինչ, մօտ ի կատարած թղթոյս ասէ, թէ ընկալայ յեպափրոդիտեայ զառ ի ձէնջս։ Ի ձեռն Եպափրոդիտեայ, որպէս վերագոյն ասացի, պախրէ ինչ առաքեցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
Այնչափ քաղցրաձայն է, մինչ զի պակնուն լսողքն. (Վանակ. յոբ.։)
Մխիթարէր զնոսա, զի մի՛ պակիցեն յայնչափ զօրաց բազմութենէ։ Ի զօրութիւն բազկի քոյ զահի հարցին եւ պակիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ ՟Ժ՟Ե. 23։)
to be exacted, claimed;
դատաստան —, to be compelled to give account of;
հզօրք հզօրագոյնս պահանջեսցին, the rich shall suffer great torments.
Որչափ մեծ է պատիւս՝ որոյ արժանաւորեցաք, նոյնչափ բազում առաքինութիւնս գործոց պահանջիմք. յն. բազում առաքինութեան եմք պարտական։
cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.
Չտայ զքեզ ի ձեռս, որչափ ինչ պաճարս եւ պաճարիցի սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
Ո՛րչափ ինչ պաճարս եւ պաճարիցի սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
cf. Պաճարեմ.
Ո՛րչափ ինչ պաճարս եւ պաճարիցի սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
attire, ornament, dress, studied or elegant toilette, finery;
affectation, studied elegance;
apparel, furniture;
doll;
false appearance, counterfeit show, disguise.
Թո՛յլ տուր, թո՛ղ զպաճուճանն ի բաց, եւ տեսանես՝ ո՛րչափ տգեղ են երեսքն. (Ոսկ. ես.։)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
Այնչափ պայազատութիւնք արանց մի ըստ միոջէ գրին։ Յառաջ քան զջրհեղեղն պայազատութիւնք ազգաց մի ըստ միոջէ ի տասաներորդ թիւ համարոյ ձգեալ։ Զնախնեացն պատմութիւն, եւ զեբրայական պայազատութեանցն։ Որոց պայազատութիւնն ունի զայսգունակ ձեւ օրինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very white, candid, very fair.
Այնչափ առաւել պայծառագոյն է լոյսն այն. (Ոսկ. խչ.։)
well-matched, very resembling.
Գեղատախտակն՝ պայծառակշիռ՝ հասակաչափ՝ զգեղ երեսաց յանդիման ցուցանէին. (Ագաթ. յորմէ եւ Սանահն.։)
dazzling, hallucination.
Ո՛չ ըստ չափոյ երեւեցելոյն, այլ ըստ տեսողացն կուրութիւն գործէ. որպէս ուրեմն պայղակումնն Պօղոսի աչացն։ Զամենայն փառս նորա առ Պօղոս եղելոյ զպայղակմանն ուսի՛ր. որ զպայղակումնն ոչ եբեր, զիա՞րդ զփառսն բերիցէ զանչափս. (Բրս. թղթ.։ 3)
cf. Պայմանական.
Պայմանաւոր չափով բաժանին բաշխին (ջուրք) ընդ ամենայն կողմանս. (Վեցօր. ՟Դ։)
fifty pounds.
Սատեր՝ ՟Դ. դրամակշիռ. եւ պայուասիկն՝ ՟Ծ. լիտր. որ է ՟Ռ. սատեր. (Շիր. կշռ. չափ.։)
debate, dispute, quarrel, strife, controversy;
գալ, մատչիլ, մտանել ի — ընդ ումեք, to open a question or controversy, to debate, to dispute.
Ընկերաբար գայիր ի պայքար։ Այսչափ երկայնաբան լինել ընդ ձեզ պայքարու։ Ոչ ինչ մտանեմ ես ի պայքար ընդ քեզ վասն բնութեան արարածոցս։ Ընդ աթենացիսն վիճէին պայքարաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը. եւ Եղիշ. յառաք.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Զկէս աւուրցն ինքն լոյսն պաշտեաց։ Լոյսն անմարմին եւ աննիւթ պաշտէր զչափ աւուրն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
Որ այնչափ բազմութեան եղեւ պաշտպան, անձին ինչ ոչ կարաց վճարել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.
Որչափ հայրն եւ պապն կենդանի է։ Ոչ ունի իշխանութիւն հայրն զթոռունսն ի հնազանդութենէ պապուն ազատել։ Հնազանդեցուցանէ օրէնքս զորդիս որդւոցն՝ պապուն. (Մխ. դտ.։)
where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.
ՈՒՐ ՈՒՐԵՔ. մ. ὄπου, ὦπου ἅν, οugr-SmCi;
ἑάν ubicumque. Ո՛ւր եւ. յորո՛ւմ վայրի եւ իցէ. ցորչափ. ե՛րբ եւ.
some one, some body, any one;
some, one, certain;
այր ոք, a man;
կին ոք, a woman;
ամենայն ոք, every one, every body;
իւրաքանչիւր ոք, each one, any one;
որ ոք, who, whoever, he that;
ո՞ոք, ո՞վ ոք, who ?
եթէ կայցէ՞ ոք այնչափ յանդուգն, is there any one bold enough ?
ոչ ոք, մի ոք, no one, no body, none;
ոչ սիրեմ ոք յարանցդ յայդցանէ, I love none of these men;
երթիջիր առ այր ոք, address yourself to some one else.
long-necked wooden water-pot;
large spoon, ladle.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Սուրբն պիղծ թուի չարագործաց։ Կին չարագործ։ Մի՛ խնդար ընդ չարագործս։ Ծառայի չարագործի լլկանք եւ տանջանք։ Ի վրէժխնդրութիւն չարագործացն, եւ ի գովութիւն բարեգործացն։ Մի ոմն ի կախելոց չարագործացն։ Կապանօք չափ իբրեւ զչարագործ.եւ այլն։
cf. Չարակնեայ.
Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
very painful or oppressive.
Յայնչափ դառն եւ չարակսկիծ կտտանացն ոչ զանգիտեալ զարհուրեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
Որչափ ի յափշտակութենէ մեղանչեմք եւ չարանամք. (Բրս. հց.։)
Որչափ բարւոքեմ առ սոսա, ե՛ւս առաւել չարանան առ իս. (Ածազգ. ՟Է։)
fatal, sinister.
Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)