Definitions containing the research չափ : 1772 Results

Տտիպ, տըտպի, պոյ

See full entry →

adj.

sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.

NBHL (1)

Որ առ լեզուովն են տտիպ տեսակաւն. եւ որչափ ջերմացուցիչքն են՝ կծուք կոչեցան, եղբարք գոլով. (անդ։)


Տրամագիծ

See full entry →

cf. Տրամաչափ.


Տրամալար, ի

See full entry →

s.

perpendicular, plumb line.

NBHL (1)

Լար անվրէպ չափելոյ, որպէս քանոն որմնադրաց. իբրու յն. լտ. στάθμη perpendiculum.


Տրամանկիւն

See full entry →

s.

diagonal.

NBHL (1)

ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.


Տրամանկիւնի

See full entry →

adj.

diagonal.

NBHL (1)

ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ. գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.


Տրիվղոն

See full entry →

s.

plate, disk.

NBHL (1)

Տրիվղոն սկաւառակ է բոլորակ եւ խոր. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)


Տրմէս, մեսաց

See full entry →

s.

triens, trimessis.

NBHL (2)

τριτημόριον triens, trimessis. (պ. թէրմէսե. լտ. դռէմիսսիս, դռիմէսիս. իբր երիս ասսիս կամ դանկ. ... ). Երիր մասն դահեկանի. կամ ոսկի ի չափ վեցերորդ մասին ունեաց.

Կշիռ ութ կերասի լինի տրմէս մի։ Մանր բաժանելով զունկին՝ լինի դահեկան վեց, տրմէս տասն եւ ութ։ Սիմէս՝ կէս դահեկանի. տրմէս՝ երրորդ մասն դահեկանի. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)


Տրտունջ, տրտնջոյ

See full entry →

s. adj.

complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.

NBHL (1)

Ո՞ հաւատայ նոցա, եթէ արտաքինքն գոհ են զնոցանէ. զի ներքինքն անչափ տրտունջ են զնոցանէ. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)


Րոպէ, ից

See full entry →

s.

second;
instant, moment;
the world, the universe;
Europe.

NBHL (2)

յն. ռօբի՛. ῤοπή, ἁκαρές momentum, nutus, ictus, libramentum. Մէտ ըշռոյ. մտումն. քթթել ական. վայրկեան. եւ Մանրագոյն չափ ժամանակի. մանրորդ.

Զչափ ժամանակացն անհամար րոպէիւք ժամուցն համարեցան. քանզի պէսպէս մասունս կոտորեցին զէրպէսն, այսինքն զթօթափել ական։ Րոպէ, այսինքն ական թօթափել։ Ժամս վայրկենաց եւ րոպէից. եւ այլն. (Վեցօր. -Զ։ եւ Շիր. ։)


Ց (tzo)

See full entry →

s. prep.

the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.

NBHL (1)

ՑՈ՛Ր ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցո՛ր վայր, կամ սահման կամ չափ տեղւոյ եւ ժամանակի եւ իրաց. եւ ե՞րբ.


Ցածութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig. adv.

lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.

NBHL (1)

Կամ Անչափ եւ անշուք խոնարհութիւն. ցածութիւն.


Ցայն

See full entry →

adv.

cf. Ցայնքան.

NBHL (1)

Որպէս Ցայնքան. հանց, անանկ, այնչափ.


Ցայնքան

See full entry →

adv.

so, so much, to such a degree.

NBHL (1)

Այնչափ. ցայն. ցայնվայր.


Ցասկոտ, աց

See full entry →

adj.

inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.

NBHL (1)

Գինւոյ անչափութիւնն ցասկոտս եւ յանդուգն գործէ. (Ոսկ. եփես.։)


Ցաւ, ոց

See full entry →

s. fig. adv.

pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.

NBHL (1)

Զի թէ գլխաւոր ցաւոց մահն՝ ի մեղաց էառ սկիզբն եւ վախճան, ո՛րչափ եւս առաւել եւ բազում ինչ անխտք ցաւոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։) դիմազ. ՑԱ՛Ւ Է. դիմազ. որ ռմկ. եւ յայլ լեզուս ասի՝ ցաւիմ, իս. ի. կըցաւիմ .... cf. ՑԱՒԷ։


Վաւաշանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Վաւաշիմ.

NBHL (1)

Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)


Վաւաշեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վաւաշիմ.

NBHL (1)

Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)


Վաւաշոտաբար

See full entry →

adv.

profligately, licentiously, lasciviously, dissolutely.

NBHL (1)

Է գործ իշխանի առ չափ պիտոյից հպիլ յորս ընդ իշխանութեամբն. եւ մի՛ առ հեշտութիւն վավաշոտաբար թշնամանել. (Նիւս. բն.։)


Վեստարիս

See full entry →

s.

wardrobe-keeper.

NBHL (1)

Կալաւ զիս վեստարիս նորա, այնչափ գանեաց բրօք, մինչեւ թափեցաւ ամենայն մարմին իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ձ. (տպ. վերստին)։)


Վեր, ի վեր

See full entry →

adv. fig. bot. adj.

above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.

NBHL (1)

ՎԵՐ Ի ՎԵՐՈՅ ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἑπιφάνεια superficies. Մակերեւոյթ երկրաչափական։ (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Վերաբերեմ, եցի, րի

See full entry →

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

NBHL (1)

Վերաբերեր քո յարութեամբ զմարդիկ ի կեանս։ Եւ որք չափով վերաբերին, գեր քան ըզչափըն վերանան. (Շ. այբուբ. եւ Շ. խոստ.։)


Վերագնաց

See full entry →

adj.

going, rising up.

NBHL (1)

Զլուսոյն մասն ինչ ի վեր արձակէին, մանաւանդ թէ զմեծ մասն ի վեր, որչափ վերագնացքն են. (Կիւրղ. ծն.։)


Վերագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.

NBHL (1)

Երկրաչափողքն կոնոսս իմն վերագրեն. (Նիւս. բն. ՟Է։)


Վերադիր, դրի, դրաւ

See full entry →

adj. s. math. gr. mus.

imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.


Վերադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to impose, to put upon, to add, to join.

NBHL (1)

Առ աստուծոցն վերադրութիւնս պարտ է համեմատ առն չափաւորի վերադրել եւ պարգեւել. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Վերահայեցող

See full entry →

adj. s.

applying oneself to, investigating thoroughly;
star-gazer, astronomer.

NBHL (1)

Յարատեւողք իմաստասիրացն, եւ վերահայեցողք չափաբերապէս մակագրութեանց. (Խոր. ՟Գ. 62։)


Վերեռակ

See full entry →

cf. Մակեռակ.

NBHL (1)

Զերկրաչափականն ի բազմապատիկսն եւ ի կիսաբոլորսն, եւ ի վերեռակաց եւ ի նմանից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Վերերեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

appearance;
superficies, surface.

NBHL (1)

Երկրաչափօրէն՝ Մակերեւութիւն. մակերեւոյթ. եւ վերին երեսք մարմնոյ՝ որպէս մորթն.


Վերլուծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

analysis.

NBHL (1)

Յատուկ վերլուծութիւնք ի հաւաքմանցն առնուլն։ Երկրաչափականացն տեսութեանց եւ՛ շարադրութիւնս ունելով եւ վերլուծութիւնս. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Վերջանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.

NBHL (1)

Մարդ՝ որ որչափ փոքրկութեամբ վերջանայ ի նմանութենէ սերովբէի. (Գր. հր.։)


Վերտառեմ

See full entry →

va.

to reintegrate, to reduce to elements.

NBHL (1)

Տեսանեմք զքեզ ի հոմերական տաղսն վերտառեալ չափաբերական, եւ ոտանաւորս հագներգական կարկատեալ։ Մակտառեցեալ ի հնգիցն անկեանց. որ եւ վեցից վերտառեցեալ անկեանցն ի տեառնէ կոչեցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Լ։)


Վեցաքլեան

See full entry →

adj.

of six spans.

NBHL (1)

Որոյ չափն է վեց քիլ.


Վեցեակ

See full entry →

cf. Վեցերեակ.

NBHL (1)

Զմահկանացուսն յարաչափելով վեցեկին, իսկ զերջանիկսն՝ եօթներեկին առաջնում։ Վեցեակն վեցակաւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)


Վեցերորդ, աց

See full entry →

adj. s. mus.

sixth;
sixthly;
sextant;
sixth.

NBHL (1)

Զվեցերորդ չափոյս։ Զվեցերորդ արդութիւն. (Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 11։)


Վիճակ, աց

See full entry →

s.

lot, chance, destiny, fate, fortune;
ballot, suffrage, vote, voice;
lot, state, condition;
lot, portion, share;
lottery;
sorcery;
inheritage, possession;
fief, farm;
department, district, liberties, precinct, extent of jurisdiction, territory;
diocese;
clergy;
situation, condition, fortune, rank, quality, dignity, office, employment, profession;
—ս արկանել, to draw or cast lots, to ballot, to vote;
to practise witchcraft;
— արկանել ի վերայ իրիք, to cast lots or to draw for anything;
—աւ տալ, to give through lottery;
ետուն —ս նոցա, they drew their names by lot;
եւ ել վիճակն մատաթեայ, and the lot fell upon Matthias.

NBHL (1)

κλῆρος (յորմէ գղեր, կղեր). sors μέρος (յորմէ միրաս ). pars, portio λόχος, σύμβολον symbolum եւ այլն։ Որոշումն իրաց անկելոց ընդ վիճմամբ՝ ի ձեռն վիգի կամ քուէի. ... լայնաբար՝ Բախտ. կարգաւորութիւն աստուծոյ. ... եւ Բաժին. բաշխ չափեալ. ժառանգութիւն բաժանեալ եւ սեպհականեալ.


Փարթամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

riches, opulence, abundance, wealth.

NBHL (1)

Յո՞րչափից զրկեցեր զանձն քո բարութեանց, եւ ուրախարար փարթամութեանց. (Մաշկ.։)


Փափկերախ, ի, ից

See full entry →

adj.

soft-mouthed, tractable, docile.

NBHL (1)

Արեգակնն այնչափ փափկերախ լինէր առ հրամանն. (Գեննանդ.։)


Փեղկ, ից

See full entry →

s.

tent-curtain, curtain;
linen;
breadth;
— լերանց, side or spur of mountains;
— պատուհանաց, shutter.


Փխրան, աց

See full entry →

s. adj.

piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.

NBHL (1)

Իբրեւ զփխրան ինչ զանց արարեալ անարդագոյն։ Զնոյն զփխրանն ասէ, որ ի շնչափողն խոտորի, եւ արագահաս հեղձուցանէ. (Լծ. ածաբ.։)


Փոխ, ոց, ից

See full entry →

s.

loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.

NBHL (2)

Տացես փոխ ազգաց բազմաց, եւ դու ոչ առնուցուս փոխ։ Տալով տացես նմա փոխ, որչափ եւ խնդրիցէ ի կարօտութեան իւրում։ Փոխ առնու մեղաւորն, եւ ոչ հատուցանէ։ Փոխ տայ Աստուծոյ, որ ողորմի տնանկին. ըստ սրոց նորա հատուսցէ նմա։ Ծառայք տերանց իւրեանց փոխ տայցեն։ Առնու ցորեան փոխ ամարանի. եւ այլն։

Փոխ առ փոխ փոփոխմամբն ուսուցանէ զմեզ ի չափու ունել զանձինս. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)


Փոկ, ոյ, ոց, ի, աց

See full entry →

s. mech. zool.

thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.

NBHL (1)

Ըստ չափոյ երկայնութեան նորա փոկս մորթեալ։ Փոկ յանձնէ հանեալ. (Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)


Փողակ, աց

See full entry →

s. anat.

tube-shaped shrine;
bronchia.

NBHL (1)

ἁρτέρια arteria. Փոքրիկ փող, կամ խողովակ. այն է շնչափող.


Փողերակ

See full entry →

s. anat.

jugular vein, aorta.

NBHL (1)

Երակ փողից. շնչերակ. շնչափող. անցք պարանոցի.


Փողրակ, աց

See full entry →

s.

cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.

NBHL (1)

Ցնցուղն փողրակնէ, եւ կամ քամոցն. (Լծ. նար.։) (Այլ է ԽՈՂԵՐԱԿ՝ իբր շնչափող։)


Փոյթ, փութոյ, փութի, փութով

See full entry →

s. adj. adv.

care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.

NBHL (1)

Ի փոյթ մի վեհերոտք։ Որչափ ինչ փոյթ գործեաց։ Վասն յայտնի լինելոյ փութոյն ձերոյ՝ որ վասն մեր. (կամ մերոյ՝ որ վասն ձեր )։ Զնոյն փոյթ ցուցանիցէ։ Իբրեւ զմօտաւոր զհեռաւորն փութով։ Ոչ աղմկաւ եւ ոչ փութով։ Ի ճեպս ի փոյթս. եւ այլն։


Փոր, ոյ, ի

See full entry →

s. adj. mar.

belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.

NBHL (1)

Ամենայն աման՝ որչափ տանի փոր նորա, այնչափ առցէ ջուր յանսպառ գետոյ. (Սարկ. տոմար.։)


Փոր, ոյ

See full entry →

zool.

cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;

NBHL (1)

Ամենայն աման՝ որչափ տանի փոր նորա, այնչափ առցէ ջուր յանսպառ գետոյ. (Սարկ. տոմար.։)


Փորչէ

See full entry →

cf. Սիկղ.

NBHL (1)

Ըստ եբրայեցւոցն սիկղ, եւ ըսա հելլենականին տէտն, եւըստ հռովմայեցւոցն մեղիատիս. եւ ըստ հայոց փորչէ. որ է ՟Դ մասն ունկոյ. (Անան. չափ եւ կշռ.։)


Տառապեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տառապեցուցանեմ.

NBHL (1)

Մի՛ այնչափ զանձն քո տառապեր աւելի քան զչափն. (Հ=Յ. յնվր.։)


Տառեխ, աց

See full entry →

s.

herring.

NBHL (1)

ՏԱՌԵԽ կամ ՏԱՐԵԽ. Ազգ ձկուն՝ առաւել ի ծովն վանայ, թզաչափ, սպիտակագոյն, եւ ձեւով նման քէֆալի. որ եւ ապխտեալ վաճառի. տառեխ, տառըգ, տեօռ ձուկ, իբր չոր՝ կամ նման չըրօզի որ է յն. քսիրօ՛ս.