destruction, waste.
Խառատելն, իլն. խախտումն. քայքայումն.
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
parti-coloured, variegated.
Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)
an emetic.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Սատանայ ամանս գործեաց՝ զոմն հայհոյութեան, զոմն խառնախօսութեան. (Սեբեր. ՟Գ։)
abusively;
improperly said.
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
ՈՐԴԻՔ ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԵԱՆ. ὐιοί συμμίξιος filii commixtionis. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 24.) պէսպէս իմանին. զօր օրինակ Հարճորդիք, կամ Ծնեալք ի հեթանոս մօրէ, մանաւան՝ Պաշտօնեայք կռոց, կամ Պատանդք յորդւոց իշխանաց, եւ այլն։
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
ԽԱՌՆԱՐԱՆ κρατήρ crater. որ եւ ԽԱՌՆԵԼԻՔ ասի. անօթ կամ ընդունարան, յոր լինի զըմպելի ինչ կամ զըմպելիս խառնել, կամ արկանել լնուլ, հեղուլ. որպէս կարաս, սափոր, թակոյկք. մանաւանդ ըմպանակ, բաժակ. (յն. քռա՛դիր. ի քեռա՛օ, քերաննիմի, խառնել. քռա՛սիս, Խառնուրդ. ուստի ռմկ. յն. քռասի՛, գինի)
Ի զուարճութեան գինարբուաց խառնարանն կոչելով. (Երզն. լս.։) նմանութեամբ Մարմնարան փրկչին, սւորբ կոյս աստուածածին. յորոյ արգանդի եղեւ անճառ միաւորութիւն բանին ընդ մարմնոյ՝ անշփոթ խառնմամբ.
ԽԱՌՆԱՐԱՆ ՀԵՓԵՍՈՍԻ կոչին ըստ քերթողաց Ճեղքուածք ետնայ հրաբուղխ լերին, ընդ որս հուր եւ մոխիր ի վեր յորդեն. որպէս կրակարան դարբնոցի.
Այլ լեառն է, յորում հուր ելանէ ուժգին եւ հանապազ. եւ կոչի լեառն այն յետնէ. եւ հուրն կոչի խառնարան հեփեսոսի. (Նոննոս.։) յն. Κρατήρες montis Aetnae foramina.
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
Այս հիւթականութիւն օրհնութեան ձիթոյս, յորում սուրբ երրորդութիւնդ խառնեցեալ միաւորի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
Խառնիխուռն առ ամենեսեան ճառէ զերանութիւնսն։ Ոչ խառնիխուռն ասաց, թէ եկն եհաս արքայութիւնն, այլ թէ ի վերայ ձեր. (անդ. ՟Ա. 8. 15։ ՟Բ. 16։)
cf. Խառնաղանճ.
Ոչ ի խառնիճաղանջ գռեհիկ յումեքէ մարդոյ հարար. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.
Միաբանութիւն. յարակցութիւն ինչ յոր եւ է կարգի.
Զի արդ երկինք հաստեցան, կամ յորմէ՞ հիւթոյ, եւ կամ զինչ նորին խառնումն. (Աթ. ԺԲ։)
to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.
(յորմէ ռմկ. խարկել) Խարել. խահրել. կիզուլ. տոչորել. խանձատել. այրել. աղանձել. (լծ. յն. քաւմադի՛ղօ, թ. գավուրմագ ).
to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.
σινιάζω cribro Մաղել. յուղել իբրեւ ի խարբալի. Փորձել. վրդովել. խախտլ. խռովել. Վտանգել.
Ասէ ցեղբայրն, ու՞ր էիր որդեակ. իսկ նա խարբալէր սուտ, եւ ասէր, անդ՝ ուր էի. իմա՛ յուզէր զսուտ, կամ աստանդէր ի կարկատել սուտ ինչ։
tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.
եւ չ. κακοποιέω malefacio ἑπιτίθημι impono (յորմէ impostor ). Նենգել. դաւաճանել. խորամանկել. հայթայթել հնարել չարարուեստ ինչ. արուեստակել. կեղծել. խարել.
Նա յուստինեայ փիղիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
cf. Խարդախութիւն.
Ետ եւ գիտգլզխարդախումն նորա. (Վանակ. յոբ.։)
to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.
Դաւով եւ պատրանօք Խարդախութեան որսալ, կամ արկանել յորոգայթ եւի չարիս. խաբել, կարթել, թաթել, կործանել. ի վայր հոսել.
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
(յորմէ Խարակել, որպէս թէ այրելով խորել. լծ. եւ յն. քէ՛օ) καίω, καυτηριάζω uro, aduro եւ ἑκκόπτω effodio. Խորովել. կիզուլ չանթացեալ երկաթով. տոչորել. եւ Բրել (զաչս). տաշել.
Հրամայեաց երկաթի հրացեալ ակչօք խարել զլեզուն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Զ.։)
Զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 2՟։)
cf. Խարխալեմ.
gropingly;
— շրջել՝ գնալ, to grope along, to feel one's way, to go groping;
— խնդրել, to grope about for;
cf. Խարշափ.
to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.
rustling, murmuring.
Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.
to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.
fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.
Առեալզանօթն ի խարուկէ անտի, յորժամ եռայր. (Ճ. ՟Ա.։)
to burn.
to fix, to establish, to found;
— զնաւն, to cast anchor;
— զյոյս իւր յիմն, to fix or anchor ones hopes on.
cf. Խարտեաշ.
darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.
ԽԱՒԱՐ. Որ եւ է վիշտ անմխիթար. տխրութիւն. անզգայութիւն չար.
Սպան զհայրն քո խոսրով, եւ արար խաւար աշխարհիս հայոց. (Ագաթ.։)
Ո՛վ խաւարդ ի լուսազարմից։ Մեղաւ ծագմանդ ճառագայթից խաւարս մեղայ։ Դու լոյս ես եւ յոյս, եւ ես խաւար եւ յիմար. (Նար. ՟Ը. ՟Ի՟Է. ՟Ձ՟Գ։)
walking in the darkness.
Իգիշերի անկան յուղիս զառաջինն ընդ այլ խաւավարագնացն. (Սամ. երէց.։)
dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.
tortuous & tenebrous.
cf. Խաւարին.
Հապա ոհմակք (կամ վոհմակք) խաւարեալք՝ սլացարուք զկնի արագոտն այծեման. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Խաւարեցուցանեմ;
cf. Խաւարիմ.
Մէգ ծածկէ զճառագայթս արեգական, եւ զմիտս խաւարէ յոլով կերակուր. (Նեղոս.։)
to darken, to spread darkness, to obscure, to dim;
to eclipse;
to extinguish;
to blind;
լուսինն խաւարեցուցանէ զարեգակն, the moon eclipses the sun.
Մթացուցանեն զմիտսն, եւ խաւարեցուցանեն զզգայութիւնսն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Գոլով լոյս աշխարհի, յորմէ խաւարեցոյց զհայս. (Խոր. ՟Գ. 17։)
to be darkened, obscured, eclipsed;
to be blinded;
խաւարեցաւ արեգակն ընդ ժամս երիս, the sun remained eclipsed three hours.
Խաւարեալ իմաստունքն յունաց. (Վրդն. ծն.։)
lamp;
torch, flambeau;
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
Ցորքան յուղղորդութեան իցէ ղեկավարն, ի զգուշութեան եղիցին եւ որք ընդ նմայն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
levitical;
Leviticus.
Ձայնն եկեալ յանապատէ՝ ղեւտականին յովհաննու. (Շ. տաղ.։)
Ղեւտական գիրն յայնտի։ Վկայութիւն ի ղեւտականէն առեալ։ Խրատ տայ բանն ի ղեւտականին. (Շար.։ Սարգ.։ Փիլ. այլաբ.։)
Ղեւտական քահանայութիւն. (Շար.։)
levite.
Պաշտեսցէ ղեւտացին զպաշտօն խորանին վկայութեան։ Զտասանորդս ետու ղեւտացւոցն ի ժառանգութիւն։ Ղեւտացի մի եկեալ ընդ նոյն տեղի՝ ետես եւ զանց արար։ Առաքեցին քահանայս եւ ղեւտացիս.եւ այլն։
Եթէ կատարումնն ի ձեռն ղեւտացւոց քահանայութեանն էր. (Եբր. ՟Է. 11.) յն. ղեւտական։
Պատճառ ղեւտացւոց քահանայութեանն. (Նախ. ղեւտ.։)
cf. Լողակ.
Ղուղակ ընդ ջրայինսն եղէ ես։ Նաւ կազմեաց, ղուղակ գործեաց զմարդ. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
swimmer;
aquatic animal, fish;
hidden.
Քերթողական ազգն ո՛չ վայրապար ղօղակ զնապաստակն կարծել՝ վասն ղօղելոյն. (Փիլ. լիւս.) որ հայի ի ստուգաբանութիւն նապաստակի. ի յն. լեզու. այլ քաջ ի դէպ գայ եւ հայումս, զի նապաստակն ապաստան լինի ի ծակս վիմաց։
cf. Ղօղանջիւն.
Ղօղանջօքն հայհոյութեան, եւ վասըն թքոյն՝ ի յիս գըթա՛. (Շ. այբուբ.։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
ἁλαλάζω (ի հյ. բայէս Աղաղակել). clamo alala, clango, ululo, tinnio ἁποφθέγγομαι vociferor φλυαρέω, ληρέω garrio, nugor, balbutio եւ այլն. ὐλάω latro. Հնչել աննշան կամ խոշոր կամ յոխորտ ձայնս. եւ Հաջել, բարբաջել, հայհոյել. տրտնջել.
to hide;
to smooth or level with a roller.
to hide, to conceal.
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Մինչդեռ ղօղէր մարգարէն, ձգեաց յինքն իբրեւ զշունչ կետոսն. (Փիլ. յովն.։)
to hide oneself.
Թողացո՛ (կամ թուղացո՛) ինձ ղօղկել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի, մինչեւ ոգի առեալ՝ կարացից անցանել յերկիրն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 34. (մի ձ. ղօղել)։)
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Ընդ ճարտարապտես՝ ոչ միայն յորժամ բազում սիւնս ճախարակիցեն, այլ յորժամ կանգնել եւ հաստատել կարիցեն, եւ յայնժամ զարմանամք. (Ոսկ. ես.։)
Զիա՞րդ ճախարակեցաք շրթունքն։ Բոլորակութիւն աչաց ճախարակեալ։ Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի։ Ճախարակեալ անօթք, կամ բանք. (Ոսկ. յադամ.։ Պրպմ. ձ։ Մագ. ՟Ը։ Նար. երգ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Զստոյգ եւ զճախարակեալ հաւատոյ սահման արար. (Աթ. առ յովբիան.։)
lecherous, libidinous, lascivious, wanton, lewd.
Քա՛ւ եւ մի՛ լիցի ողջախոհաց ի ճակաճանիս հայելով ի դէմս՝ գլել ի գութ։ Սիրի ի յորկորամոլ ճակաճանաց. (Պիտ.։)