that says or speaks otherwise;
allegorical.
Անհնա՛ր է ասել, եթէ այլաբանք ինչ՝ եւ ոչ ստուգութեամբ պատմին ասացեալքդ ի ձէնջ. (Փարպ.։)
want of a vigilance, carelessness, inattention.
Պակասութիւն զգաստութեան. անզգուշութիւն. անհոգութիւն. սէրսէմլիք. Զայս իմաստ երեւի տալ ի հյ. ասելն.
incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.
Ո՛չ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)
without precaution, inadvertently, imprudently.
Ո՛չ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)
impenitent, irreclaimable;
irrevocable.
Խստանայ սիրտ նորա, եւ մնայ անզեղջ։ Անզեղջ է ի չարիսն։ Ո՞ւր ես անզեղջդ ի չարիս բանսարկու։ Անզեղջ յանօրէնութիւն, կամ ի ստախօսութիւն, կամ ի նենգութիւնն։ Ի վերայ կամակորիցն եւ անզղջիցն. (Լմբ.։)
odd, not a pair;
different, dissimilar;
— գործել, to spoil the pair, to render dissimilar.
Որ բախտիւք (մեծութեան) անզոյգ են, եւ զոյգ եւ նման ազգակցութեամբ վայրին։ Զոյգս տալով անզուգից, ո՛չ ի պատիւ նուաստիցն, այլ ի քակտումն լաւին։ Որ զպատիւսն աննմանիցն տայ, անզոյգ եւ անկշիռ է. իսկ անզոյգն (այս ինքն անզուգութիւնն) աղբիւր է չարեաց։ Անզոյգ եւ անիրաւ եւ անհամբոյր չարութիւն. (Փիլ.։)
matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.
Անզուգական գութ, կամ բերկրութիւն։ Ի սէր սրբոց անզուգականք։ Յանզուգական յաւիտեանս. (Նար.։)
cf. Անընտել.
Իբր անձեռնընդել. անընտանի. վայրենի. գազան եւ գազանաբարոյ ոք. դժնեայ. անագորոյն. անգութ. ἁτίθασσος, ἁνήμερος, ἁπηνής. immansuetus, imanis, intractabilis, crudelis. եապանի, զալըմ, գապիլի թէալլիւմ օլմաեան.
want of fortune, poverty.
Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)
unfading;
incorruptible;
amaranth.
Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
Անկեալ ի պղերգութիւնս, եւ անժամանակ զուարճանալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
unsonably;
eternally.
Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)
heirless.
Եւ հանեալն ի ժառանգութենէ. եվլատլըգտան՝ միրասընտան տիւշէն.
folly, senselessness, absurdity.
Զախորժելի բաղձանս կերակրոցն յանյագութիւն գալ հասանել, եւ յանիմաստասիրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
cf. Անիմաստասիրութիւն.
Չի՛ք ի նմա անիմաստութիւն եւ նենգութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
ԱՆՀՈԳ, ՅԱՆՀՈԳ, ԱՆՀՈԳՍ, ՅԱՆՀՈԳՍ. Առանց հոգոց, եւ անփոյթ լինելով. անհոգութեամբ. յանհոգութեան, յապահովս. աներկիւղ. անքոյթ. էմնիյեթ իւզրէ, գամսըզ գասավ էթսիզ. իհմալլըզըլա.
who invites nobody;
cf. Անկոչ.
Ոչ ողորմածք, եւ քարոզիչք խաղաղութեան, այլ անգութք եւ անհրաւէրք. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.
Զօրէնս մոգութեան յանձին կալջիք։ Ոչ կալան յանձին (յն. չընդունի) տանջիլ ի խղճէն, յորժամ զչարիսն յիշեսցէ. (Ոսկ. եբր.։)
personally;
properly;
hypostatically.
Պէտք են քահանային զնոցա ասացեալ սաղմոսերգութիւն՝ ի՛ւր անձնապէս օրհնութեամբն Աստուծոյ մատուցանել. (Խոսր.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Բառնայ ... զմերձաւորաց խնամութիւն, զոր վասն ագահելոյ սեփհական ազատութեանն առնէին։ Ագահելով ի գանձս սպանելոցն եւ ի ժառանգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20. 24։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Եւ Անյագութիւն անկարգ յօժարութիւն ի կերակուրս կամ յայլ հեշտալիս. աջ կէօզլիւլիւք.
cf. Կամելութիւն.
(Նորոգութեան մերոյ) կամեցողութիւնն՝ աստուածութեանն միայնոյ. (Աթ. ՟Դ։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
Ի կայուն եւ ի մնացական ժառանգութենէ զրկեալ. (Իգն.։)
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
ԿԱՆԳՆՈՒԹԻՒՆ ԿԱՆԳՆՈՒՄՆ. ἕγερσις erectio ἁνάστασις resurrectio. Կանգնիլն. յոտին կալն. յառնելն. յարութիւն. շինութիւն. նորոգութիւն.
cf. Կանգնութիւն.
ԿԱՆԳՆՈՒԹԻՒՆ ԿԱՆԳՆՈՒՄՆ. ἕγερσις erectio ἁνάστασις resurrectio. Կանգնիլն. յոտին կալն. յառնելն. յարութիւն. շինութիւն. նորոգութիւն.
to establish rules or laws, to make regulations for;
to admit into canon-law.
Զսոսա զերկոսեան կանոնադրէ՝ ասելով։ եւ զայլն եւս բարեկարգութիւնս կանոնադրեալս յառաքելոց սրբոց. (Սարգ. յկ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
comical, lesque, farcical, facetious.
Որ ինչ անկ է կատակերգակաց եւ կատակերգութեան. ծաղրական. ծիծաղական.
fond of comedy.
φιλευτράπελος jocosus, jocis gaudens. Սիրօղ կատակերգութեան. փո՛յթ ի կատակել զայլովք.
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
ԿԱՏԱԿԵՐԳԵՄ կամ կատակերգակեմ, կատակերգկեմ, կատակերգսարկեմ. κωμῳδέω comicum ago, mordeo, taxo. Կատակերգութեամբ ծաղրել. կծանել ճարտար բանիւք. հեգնել. այպանել. եպերել. ունչս առնել.
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
Յիշեցի զքեզ, եւ զգութ մանկութեան քո եւ զսէր կատարման քո. իմա՛ նուիրումն աստուծոյ իբր հարսնախօսութեամբ. խօսքկապ.
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
Առ գութ կարասոյն ի տուէ եւ ի գիշերի ի գործս ձեռաց զմեզ տագնապես. (Եւագր. ՟Ի՟Բ։)
ordinance, disposition, arrangement;
regulation organisation, constitution.
σύνταξις, σύνταγμα coordinatio, ordo, dispositio, constitutio. Կարգաւորութիւն. սահմանդրութիւն. բարեկարգութիւն. յօրինուած.
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
virgin, maiden;
the Holy Virgin;
Virgo;
virgin, virginal, maiden, maidenly;
pure, chaste;
uncontaminated, untouched, unmingled, inviolate;
mysterious, secret, hidden;
— գեռահասակ, young virgin, girl, maid;
— ճանապարհ, untrodden path;
— գերեզման, empty tomb;
cf. Ելանեմ.
Խռովութիւնք յամենայն կուսաց կային ի վերայ։ Ի մէջ կուսէ ամենայն տնչ ի գլուխ ել։ Չի՛ք ինչ ի քէն կուսէ նենգութիւն։ Ոմն ի սորա կոյս, եւ ոմն ի նորա. (Ոսկ. մ. Ա. 7։ Գ. 6։ եւ Ոսկ. բ. տիմ. եւ Ոսկ. եբր.։)
side;
party;
cf. Կողմն;
towards, in the direction of;
ընդ ո՞ր կոյս, which way ? where ? ի կուսէ անտի, on that side or part;
յամենայն կուսաց, on all sides;
յոր եւ — կամիցի, wherever he pleases;
յայս — յայն —, from one side to another, on one side the other, here & there;
զգնալ յայս — եւ յայն —, to take a walk & thither, to & fro;
յայս —՝ յայն — զետոյն, on this side & on that of the river, here & there;
յայն — ծովուն, beyond the sea;
ի թիկունս —, յետ —, behind one's back, behind, from behind;
յարեւելից կուսէ, from the East;
յարեւմուտս —, towards the West;
ի մէնջ կուսէ, for us, for our part, as for us;
ի մեր — է, he is on our side, he is favourable to us;
ի կատարածն — թղթիս, towards the end of my letter;
ելանել ի բացեայ —, to retire aside;
ի չորս — վիմաց, of hewn stone.
Խռովութիւնք յամենայն կուսաց կային ի վերայ։ Ի մէջ կուսէ ամենայն տնչ ի գլուխ ել։ Չի՛ք ինչ ի քէն կուսէ նենգութիւն։ Ոմն ի սորա կոյս, եւ ոմն ի նորա. (Ոսկ. մ. Ա. 7։ Գ. 6։ եւ Ոսկ. բ. տիմ. եւ Ոսկ. եբր.։)
to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.
Կոշկոճել քարամբք բանից, կամ բամբասանաց քարաձգութեամբ, կամ իրաւանցն վիմօք, կամ վճռաւ. (Նար.։)
hawk-billed, having a curved beak.
Մի՛ նմանիցեն անգութ կորակտուց թռչնոյն. յն. կորամագիլ։
stoutly, vigorously, valiantly;
dexterously, cleverly;
valiant, able, skilful, clever.
Կորովակի նետաձգութեամբ հարկանել։ Փորձք կորովակի աղեղնաւորութեամբ։ Ըստ կորովակի իրաւացւոյն մասին. (Պիտ.։)
shooting skilfully, carefully aiming at;
skilful in arms;
dexterous, expert, skilful, handy;
nervous, robust, vigorous, valorous, valiant;
intelligent, ingenious, clever, witty, wily, keen;
cf. Կորովակի;
— յաղեղն եւ ի սուսեր, skilful with the sword bow.
Յոյժ կորովի նետաձգութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 40։)
ability, dexterity, address;
cf. Կորովամտութիւն;
— բանից, eloquence, fluency of speech;
— բբաց, piercing sight.
իմաստուն կորովութեամբ կշռեալ զգործ իւր։ Կորովութեամբ կշռեալ զերկրպագութիւն իւր նմա. (Յհ. կթ.։)
to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.
Իսկ Կրել վիշտ, զանարգութիւն, արհամարհութիւն, զպատիժ. եւ այլն. անխտիր հայի ի ՟ա. եւ ՟բ. նշ։
Որ առ իս կրին սխալմունք։ Առ քեզ ոչ կրին նենգութիւնք։ Որ յիս կրին չար սովորութիւնք. (Նար.։)
of the same religion or order;
comrade, colleague, companion, fellow.
Միոյն (ի կրօնաւորաց) անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին յաշխարականաց. (Շ. ընդհ.։)
hierarchy;
supreme or highest order;
generalship.
ταξιαρχία primordialis ordo, ordinatio, hierarchia. Դասապետութիւն. դասակարգութիւն. անտեսութիւն սրբազան. քահանայապետութիւն.
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
Տեսանեմք բացեալ մեզ զդրունսն, այլ մտցուք ամենայն կարգաւորութեամբ. յն. բարեկարգութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
compassion, pity;
շարժել ի —, to move one's compassion, to excite pity.
συμπάθεια, ἕλεος coomiseratio. Կարեկիցն լինել. վշտակցութիւն. ախտկցութիւն. մարդասիրութիւն. եւ Ընդակցութիւն. գութ ազգակցութեան։
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
Մեծ է սէր քո քրիստոս, եւկարեւոր է գութ քո աստուած մեր. (Ճ. ՟Ա.։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
Մեք ձեզ նմանօղք կարեօք մարդիկ եմք։ Կարիք մեղաց, կամ անարգութեան։ Կարեօքն եւ ցանկութեամբք. (գծ. ՟Ժ՟Դ. 14։ Հռ. ՟Ա. 26։ ՟Է. 5։ Գաղ. ՟Է. 24։)
to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.
Ոտանաւորս հագներգական կարկատեալ։ Ոչ կարկատեցի զդա հագներգութեամբ. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Բ։)
Նենգութիւն եւ դաւաճանութիւն ի վերայ նացա կարկատեալ լինէր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
Կարճել զոք ի մեղաց, կամ յերկրպագութենէ պաշտամանց։ Կարճիլի մեղաց, յանօրէնութեանց, ի զեղխ յարձակմանէ, ի չարաչարն օցտելոյ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Մծբ. ՟Ժ՟Զ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Ագաթ.։ Պիտ.։)