Definitions containing the research այս : 9493 Results

Ցանցեմ, եցի

See full entry →

va.

to fish with nets, to take or catch in a net.

NBHL (1)

Գայլն անկաւ յորոգայթ, եւ սկսաւ ցանցել (կամ ցնցտել) յայսկոյս եւ յայնկոյս. եւ աղուէսն ասէ, ընդ նոյնդ եւ ես ցանցեցի երբեմն, եւ ոչ զերծայ. (Ոսկիփոր.) (որ է ոճ ռմկ. իբր թ. չապալանմագ )։


Ցասկոտ, աց

See full entry →

adj.

inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.

NBHL (1)

Լւիցեն զայս ցասկոտք եւ ոխակալք. (Վեցօր. ՟Ը։)


Ցասնում, եայ

See full entry →

vn.

to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.

NBHL (1)

Առ այս թագաւորդ ոչ ցասնոյր։ Մի՛ ցասնուր ինձ։ Ցասեաւ տէր ի վերայ ազգի նոցա։ Ցասեաւ վիշապն ընդ կնոջն։ Ընդ իս ցասուցեալ էք. եւ այլն։ Նա վասն զի ամենայնին տեղեակ էր, ոչ ցասնու։ Ոչ կամեցաւ Յիսուս տալ պատասխանի, մինչեւ ցասնուլ հերովդէի. (Իգն.։)


Ցասումն, ման

See full entry →

s.

anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.

NBHL (2)

Ցասումն՝ դժուարինն առ մխիթարութիւնս (այսինքն դժուարամոքելի). (Պղատ. տիմ.։)

Վասն է՞ր յուզեալ իցէ ցասումնս այս ամենայն ի վերայ մեր։ Դարձեալ ի ցասումն եղեալ յուլիանոս։ Ցասումն արարեալ զօրականացն եւ գումարեալ ի վերայ նորա. (Եղիշ. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Եւս. քր. ՟Ա։)


Ցասչիմ, եայ

See full entry →

vn.

cf. Ցասնում.

NBHL (1)

Դարձեալ ցասչիս։ Ցասչել ունին քեզ։ Զայս ամենայն տանջանս ընդունելով՝ ոչ ինչ ցասչէր։ Եւ ցասչիս ո՛վ թագաւոր. (ՃՃ.։)


Ցաւ, ոց

See full entry →

s. fig. adv.

pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.

NBHL (1)

Սիրտ անզգամի ցաւ է կրելեաց իւրոց. ցաւք են ծնանելեաց իւրոց։ Արկի զձեօք ցաւ ատամանց. (այսինքն կծուումն. ակռային առնելը). (Առակ. ՟Ժ՟Է. 21։ Ամովս. ՟Դ. 1։)


Ցաւալից

See full entry →

adj.

painful, doleful, grievous, sad.

NBHL (1)

Ցաւալից կենաց մարդկան զօրեղ բժիշկ։ Ցաւալից կենօք, եւ խաւարային բանտիւք. Ի ցաւալից եւ ի բազմածուփ կենցաղս յայս։ Ի ցաւալից վշտացայ յանցաւ եւ յանախտ փառս էած. (Շար.։ Շ. տաղ.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)


Ցաւած, ի

See full entry →

adj.

suffering, infirm, ill;
afflicted, wretched.

NBHL (1)

Գիտէ համբերել ցաւոց, այսինքն գիտէ յանձնէ զցաւս ցաւածաց. (Գէ. ես.։)


Ցաւակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ցաւակից լինիմ.

NBHL (1)

Լե՛ր մխիթար ցաւակցելի (այսինքն ցաւակցելով). (Շ. եդես.։)


Ցաւանակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to last.

NBHL (1)

Մակեդոնացւոց իշխանութեանն մինչեւ ի հռովմայեցւոց վախճան առնլոյ՝ ցաւանակեցաւ զայս ձեւ օծինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ցաւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a pain, an ailing;
to be afflicted, chagrined;
to regret;
cf. Ցաւէ.

NBHL (1)

Յիշատակաւ հրաման հեղուսիցն ... ցաւեսցի չարին. (Նար. ՟Ի՟Ը. այսինքն ցաւ եւ խոց լիցի բանսարկուին։)


Ցելեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ցելում.

NBHL (1)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Ցելում, ցելի

See full entry →

va.

to rend, to break, to split, to cleave, to cut, to divide lengthways.

NBHL (1)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Ցելում, ցելայ

See full entry →

vn.

to be torn, rent;
tobe split, cloven;
ցելաւ յերկուս, it was rent in twain.

NBHL (1)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Վարոց, աց

See full entry →

s.

switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.

NBHL (1)

Անդամ արուական, այսինքն վարոց առն։ Տղայ մի, որ ունէր դ ոտք, եւ դ ձեռք. նոյնպէս եւ ճուճն այսինքն է վարոցն կրկին եւս գոլով. (Մարթին.։)


Վարոցաւոր, աց

See full entry →

s.

verger, beadle, mace-bearer, lictor, usher of the black rod, serjeant.

NBHL (1)

Վարոցաւորք եւ սակրաւորք՝ այսր անդր քշել զամբոխն դռոթեալ. (Արծր. ՟Գ. 4։)


Վարուժան

See full entry →

cf. Վարուժանակ.

NBHL (1)

Զէգ տատրակէ այսպէս ասեն, թէ օտար ամուսնութիւն ոչ խնդրէ՝ ո՛չ ի կեանս իւրոյ վարուժանին, եւ ո՛չ ի մահու. (Վեցօր. ՟Ը։)


Վարուժանակ, աց

See full entry →

s.

male bird, cock.

NBHL (1)

Զէգ տատրակէ այսպէս ասեն, թէ օտար ամուսնութիւն ոչ խնդրէ՝ ո՛չ ի կեանս իւրոյ վարուժանին, եւ ո՛չ ի մահու. (Վեցօր. ՟Ը։)


Վարչահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cudgelling, beating with a staff.

NBHL (1)

Զվարչահարութիւնսն, եւ զմերկակրութիւնսն, եւ զթաքուստսն. զի այսոքիկ առ արութիւն առածանին. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Վարչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

government, direction, conduct;
triangular table of laws.

NBHL (1)

Մի՛ այսուհետեւ պարծիր ի վարչութիւն նաւաց. (անդ։)


Վարսավիրայ

See full entry →

cf. Վարսաւիրայ.

NBHL (2)

ՎԱՐՍԱՎԻՐԱՅ ՎԱՐՍԱՒԻՐԱՅ. κουρεύς tonsor, rasor. իտ. barbiere. Որ վիրայ այսինքն սափրէ կամ կտրէ զվարսս ուրուք. սափրիչ. գերծօղ հերաց ածելեաւ, կամ խուզիչ կտրոցաւ. պէրպէր, գըրգըճը.

Առ վարսավիրայսն նստեալ՝ եւ զհերդ փոքրես. եւ ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցիկս զգիսակսդ յօրինա՞ց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Վարսաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be leafy, dresses in green, clothed or covered with leaves.

NBHL (1)

Թզենի անուանէ զհրէայսն անպտուղս՝ միայն տերեւովն վարսաւորեալ, որ էր օրէնքն. (Նիւս. երգ.։)


Վարք, րուց

See full entry →

s.

life, habits, manners, conduct, behaviour, morals;
use, employment;
անարատութիւն վարուց, morality;
ընտիր, բարեկիր —, good morals;
անարատ, անբիծ —, pure morals;
գեղեցիկ վարովք վարեցան, they led a good life;
որք գերաշխարհիկք են վարուք, who show themselves pure of heart;
է երբեք զի եւ անբարիք ծնանին օրէնս բարիս, good laws are often produced by evil customs.

NBHL (2)

χρῆσις usus. Յոքնականն բառիս Վար, իբր վարումն, վարմունք, այսինքն կիրառութիւն իրաց. բանեցնելը, գործածութիւն.

Զաչաց զըստ քնոյն զանգործութիւն ոչ է ի մէջ առնլի. քանզի պակասեն եւ նուազեն վարքն։ Եւ այս չարեաց սահման՝ անիրաւ վարք (իրաց), զոր ի վերայ բարւոյն՝ աստուծոյ տուեալ մեզ. որպէս եւ առ ի յաստուծոյ խնդրեալ առաքինութեան (սահման)՝ ի բարիոք կամակցութենէ ըստ պատուիրանին տեառն վարքն (նոցին իրաց). (Փիլ. իմաստն.։ Բրս. հց.։)


Վաւաշ, ի, ից, աց

See full entry →

adj.

luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene.

NBHL (1)

Էր վաւաշ մոլի ի կանայս. (յն. ցանկացեալ ի գեղ կնոջ). (Պտմ. աղեքս.։)


Վաւաշամոլ

See full entry →

adj.

given to lechery, abandoned to lust, lost in depravity and dissoluteness.

NBHL (1)

Վաւաշամոլ (կամ վաւաշ եւ մոլի) ի կանայս. (Պտմ. աղեքս.։)


Վաւերական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.

NBHL (1)

Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Վեհ, ից

See full entry →

adj. s.

sublime, majestic, imposing, high, elevated, superior, grand, noble, generous;
divine, godlike, supernatural, celestial, heavenly;
the Supreme Being;
— կերպարան, imposing aspect;
— ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր, Artaxerxes the Parthian seems to me to be superior to Alexander the Macedonian.

NBHL (5)

Եթէ վեհքն առ միմեանս մարտուցեալ են, մեք խոնարհագոյնք քան զնոսա զիա՞րդ կարասցուք հաւանել բանից քոց. (Եղիշ. ՟Ը. (այսինքն տարերք, եւ լուսաւորք եւ այլն)։)

Զայսոսիկ տնկելով վեհքն առ մեզ նուազագունիցս. (Պղատ. տիմ.) (ուր վեհքն առդնին իբր արարչակիցք աստուծոյ ի նիւթեղէն արարածս)։ Զի՞նչ միաբանութիւն վեհիցս ընդ մարդկայինս իցէ բնութեան։ Վեհիցն ի բարկութիւն շարժել։ Վեհիցն արժանաւոր բարեբանութիւն պաշտամանց. (Պիտ.։)

Վեհից թագաւորն այսօր առ հայր մտանէ. (Տաղ անդրէի.։)

ՎԵՀՆ. այսինքն Բարձրեալն. աստուած. որ էն.

Մի՛ գուցէ եւ վեհն իսկ աստուծոյ շարժեալ Զօրութիւն։ Նմանահաւասար վեհին (այսինքն աստուածանման) տիրեմք հողածին կենդանեաց։ Ընդդէմ վեհին եւ մարդկան կամաց։ Օգտակար խնամք մարդկան ու՞մ հաւատացան ի վեհէն՝ քան թէ ձեզ. (Պիտ.։)


Վեհագոյն

See full entry →

adj.

superexcellent, supreme, eminent.

NBHL (4)

Վեհագոյնքն իշխեսցեն, եւ վատթարագոյնքն ընդ իշխանութեամբ իցեն։ Ծնօղք վեհագոյնք են ծննդոցն, եւ արք իսկ քան զկանայս եւ զմանկունս. եւ իշխանք քան զայն որ ընդ իշխանութեամբ են. (Պղատ. օրին.։)

Հոգի վեհագոյն է քան զմարմին։ Վեհագոյն են՝ վեհագունին (այսինքն հոգւոյ)բարութիւնք. (Բրս. հց.։ Նիւս. բն.։)

Զի՞նչ քան զայս վեհագոյն եւ գերաշխարհիկ խաղաղութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Պարտիմք եւ մեք այսմ վեհագոյն բարձրանալ. ((իբր մ) Լմբ. պտրգ.։)


Վեհագունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

superiority, pre-eminence.

NBHL (1)

Մեծ քան զնա, եւ ի վեհագունութեան է այս։ Աստուածային գիրք զգալուստն աստուծոյ բանին լինել ասեն առ ի վեհագունութիւն յայսցանէ բանն աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Վեհանման

See full entry →

adj.

deiform, godlike, heroic, illustrious.

NBHL (1)

Եւ այսմ օգտակար իրաց առիթ լինել՝ վեհանմանիցդ քա՛ջկարելի է. (Պիտ.։)


Վեհերեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վեհերիմ.

NBHL (2)

Յայսոսիկ գտանել մարտիրոսասէր, եւ ոչ վեհերեւել. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Վեհերեա՛ ի բանից. այսինքն զգուշաւոր լեր ի խօսից. (Եփր. պհ.։)


Վեհերոտ, աց

See full entry →

adj.

weak, wanting courage or heart, fearful, timid, cowardly, pusillanimous, craven;
idle, slothful;
ի փոյթ մի՛ —ոտք, not slothful in business.

NBHL (1)

Զայս ոչ գործելով՝ վեհերոտ է, միանգամայն եւ ապերախտ. քանզի վեհերոտ է դանդաղելով, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 63։)


Վերաբացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

explanation, exposition.

NBHL (1)

Խորհրդականօք վերաբացութեամբք պարտ է սրբել. այսինքն մեկնել զաստուածայինս. (Դիոն. ածայ.։)


Վերաբերեմ, եցի, րի

See full entry →

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

NBHL (1)

Զպատճառն առ հայր վերաբերիցէ։ Առ բանն աստուած զայսոսիկ վերաբերէ։ Յաստուած վերաբերելն (պղատոնի) զամենայն՝ արժանի գովելոյ։ Առ աստուած վերաբերէ (ադամ) զպատճառն մեղանացն. (Առ որս. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նիւս. բն. ՟Խ՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 1։)


Վերաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s. med. rhet.

elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.


Վերագամ

See full entry →

vn.

cf. Վերագայիմ.

NBHL (1)

Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)


Վերագայիմ

See full entry →

vn.

to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.

NBHL (1)

Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)


Վերադասեմ

See full entry →

va.

to put in the first place, to prefer before others.

NBHL (1)

Բազում ճառս վերադասեաց (այս ինքն շարակարդեաց) յաղագս ուղղափառ հաւատոյ եւ վարուց. (Ճ. ՟Ա.։)


Վերադարձ, ից

See full entry →

s.

return.


Վերադարձիմ

See full entry →

vn.

cf. Վերադառնամ.


Վերադարձութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet. med.

anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.

NBHL (3)

Աւանդեցաւ մեզ այս ի չորրորդ դրուագի վերադարձութեան ի վերայ երեցունց դրուագեալ հատուածին (գրոց խորենացւոյն). (Արծր. ՟Ա. 14։)

Մուտ կերակրոյն փակեալ էր. զներգործութիւն աղբոյն վերադարձութեամբ վճարէր, այսինքն յետադարձութեամբ ընդ բերանն. (իտ. միզէռէ՛րէ). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)

Յայսմ աւուր վերադարձումն է պատուական նշխարաց սրբոյն իգնատիոսի (ի հռովմայ յանտիոք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)


Վերադիտող

See full entry →

s.

overseer, inspector;
bishop.

NBHL (1)

Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Վերադիր, դրի, դրաւ

See full entry →

adj. s. math. gr. mus.

imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.

NBHL (1)

ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)


Վերադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to impose, to put upon, to add, to join.

NBHL (1)

Ոչ միայն ասաց, ասա՛ զանօրէնութիւնս քո, այլ վերադրեաց յառաջ, այսինքն մի՛ մնալ ոսոխին քո. (Մաշկ.։)


Վերածեմ, ածի

See full entry →

va.

to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.

NBHL (2)

ՎԵՐԱԾԵԼ. Պատշաճել. յարմարել. հայեցուցանել. ձգել յայս ինչ միտս.

Զայս պատմութիւն ոմանք յեղիսէի տապարն վերածեն, եւ այլք ի դանիէլի վիշապն. (Շ. բարձր.։)


Վերածխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

suffumigation.

NBHL (1)

հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)


Վերածնեմ, եցի

See full entry →

va.

to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.

NBHL (1)

Իշխանակից սուրբ հոգին այսօր վերածնեաց զազգս ամենայն։ Վերածնեաց զազգս ամենայն ի ձեռն զանազան շնորհացն։ Վերածնեսցէ զսա ջրով եւ հոգւով սրբով արդարութեան։ Սրբեցեր զջուրս՝ վերածնեալ զմեզ մկրտութեամբն սրբոյ հոգւոյն. (Շար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Մաշտ.։ Ժմ.։)


Վերածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վերածումն.

NBHL (1)

Աստուածայնովն (այսինքն սրբազանիւք) վարագուրօք ըստ վերածութեան ծածկել։ Սրբազանիցն կարողութեանց, եւ աստուածատեսակաց վերածութեանց արմատակից արար. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)


Վերակացու, աց

See full entry →

s.

superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.

NBHL (2)

Ընդ մեծաւ վերակացուաւ։ Վերակացու հոգոցս այսոցիկ։ Հոգեւոր վերակացու. (Կոչ. ՟Գ։ Բրս. հց.։ Վրք. հց.։)

Երեւելեացս այսոցիկ ամենեցուն զերկինս վերակացու՝ ձեղունս արար. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Վերաձայն

See full entry →

adv.

aloud, loudly.

NBHL (1)

Յետ այսր ասէ եպիսկոպոսն վերաձայն։ Եւ երգեն վերաձայն սկիզբն պատարագին. (Մաշտ.։)