tipsy, drunk
· Calfa
Յորժամ կառավարն գինելից իցէ, կառքն ընդ ո՛ր կամին՝ երթան. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
cf. Գինարբու.
· Calfa
Բառ ռմկ. cf. ԳԻՆԸՄՊՈՒ.
Իրք մի կայ ու ինքն է ջրբեր (դդում), հանց գինեխում մարդ չէ տեսեր. (Շ. յառակս.։)
cf. Գինեհար.
· Calfa
οἵνοφλυξ qui vino bullit, vinosus Որ գինւով կիզու, այրի առչորի. արբեալ. գինելից. գինեհար.
abstinence from wine.
· Calfa
Չափաւոր արբումն ի գինեհատութիւն (համարեալ լինիմք առաջի աստուծոյ). (Եղիշ. հայր մեր.։)
drunk, tipsy.
· Calfa
Ի գինւոյ եւ յարբեցօղ կատաղմանց գինեհարացն. (Համամ առակ.։)
to get drunk, intoxicated, to fuddle, to tipple.
· Calfa
Եկայք առցուք գինի, եւ գինեհարեսցուք արբեցութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 12։)
drunkenness.
· Calfa
Գինեհարութեամբք, անառակութեամբք, արբեցութեամբք. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 3։)
drunkenness.
· Calfa
Խառնել եւ զքնոյն խորութիւն, եւ զգինեճանութեան որովայնամոլութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be seasoned with wine.
· Calfa
Զարբենալն (նոյի) փոխանակ գինելոյ ի կիր առեալ է։ Գինելն, որ եւ յիմաստունս անկանի։ Ո՛չ բարբաջելով գինեզինութեամբ, այլ միայն գինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 68։)
to get drunk, tipsy.
· Calfa
Ոմանք յանմտացն առ ի հինգ աւուրս պահոց գինենան. (Ճ. ՟Գ.։)
οἱνεύομαι vino obruor, vinosus sum Իսպառ արբենալ, եւ որպէս թէ ի գինի փոխել. գինիի մէջ թաթախուիլ, գինի կտրիլ.
that loves to drink, drinker, tippler.
· Calfa
Բամբասէ զդառն արբեցութիւնս գինեսիրաց. (Համամ առակ.։)
abounding in wine.
· Calfa
Գինեւէտ գաւառին գողթան։ Գողթն գինեւէտ. (Խոր. ՟Ա. 29։)
cf. Գինարբուք.
· Calfa
Մանկագոյն քան զդրախտն գինըմպութիւն։ Մի՛ առնիցես գինըմպութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
Այսպէս է կարգ գինըմպութեանն. եւ յայս վարանեալ՝ գտանիս աղքատացեալ. (Լմբ. առակ.։)
that eats dead bodies, carnivorous, ravenous.
· Calfa
ԳԻՇԱԽԱՆՁ կամ ԳԻՇԱԽԱՆԾ. σαρκοβόρος, ἁνθρωποβόρος carnivorus, hominum vorans Խանձեալ՝ իբր վառեալ ի գէշ, կամ խանծանօղ զգէշ. գիշակեր. շաղղակեր.
to tear, to devour;
— զմիմեանս, to tear each other, to tear one another to pieces.
· Calfa
διασπάω, διασπάσσω discerpo, dilacero, dilanio որ եւ ԳԻՇԵԼ. Գէշ գէշ պատառել. յօշատել. պատառոտել. բզըկտել.
cf. Գիշատեմ.
· Calfa
Գիշատել. գզել. բրդգզել. գիշաքարշ առնել.
Սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեան, եւ գազանաբար կապտելոյն եւ գիշելոյն զկենդանիսն. (Մխ. դտ.։)
that walks, goes by night.
· Calfa
Լուսին՝ կիսալոյս, գիշերագնաց, խաւարասէր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Յղեցաք գիշերագնաց զոմն առ թագաւորն. (Զենոբ.։)
Գիշերագնաց եղեալ իբրեւ ծառայ փախուցեալ ի տեառնէ. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Գիշերամարտ.
· Calfa
Գունդք առաքելոցն զարհուրեալ փախան, գիշերամարտիկ աշխատութեամբ կէին. (Տաղ.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառդ։)
noctivagant.
· Calfa
Գիշերայածու բուն առ արծիւն ի տունջեան մրցի։ Գիշերայածու գազան, գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Գիշերայած.
· Calfa
Գիշերայածու բուն առ արծիւն ի տունջեան մրցի։ Գիշերայածու գազան, գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
bivouac, patrol, sentinel.
· Calfa
Սիւնն սուրբ ... ի գիշերապահութեան առաջնորդութեանն. (Ագաթ.։)
nocturn
· Calfa
Գիշերապաշտօն առնել, կամ կատարել. (Փիլ. տեսական.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ ՃՃ.։)
Տայր աղօթս առնել գիշերապաշտամամբ. (Օրբել.։)
Venus, the evening star;
cf. Գիշերագնաց.
· Calfa
Երբեմն՝ որ գիշերավարն է, առաւօտին աստղ լինի. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Արուսեակն՝ զվեց ամիս արուսեակ է, եւ զվեց ամիս՝ գիշերավար. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Զլուսաբերն եւ զգիշերավառն։ (Պղատ. օրին. ՟Է.)
Իբրեւ զգիշերավարն (կամ զգիշերավառն) պայծառասցու՛ք հոգւով խաւարային կողմ աշխարհիս. (Նար. յովէդ.։)
Գնաց ընդ անապատն գիշերավար. իբրեւ եհաս նմա տիւն, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։) ի բառս Գաղիանոսի Գիշերավար կոչի խոտ ինչ, իբր յն. ասդէրի՛սգօս այն է աստղիկ. արուսեակ։
cf. Գիշերայն.
· Calfa
Գիշերաց կանխէ ոգի իմ առ քեզ աստուած. (Ես. ՟Ի՟Զ. 9։ Կայ եւ ձեռ. ի գիշերաց. յն. ի գիշերոյ։)
cf. Գիշերայն.
· Calfa
Գիշերի սատակեսցի, կամ կործանեսցի։ Եկեալ աշակերտքն գիշերի։ Սա եկն առ նա գիշերի։ Պնդեցաւ զկնի նոցա գիշերի։ Մտին առ քեզ գիշերի։ Օր տեառն իբրեւ զգող՝ գիշերի (կամ ի գիշերի) այնպէս հասանէ.եւ այլն։
to get humid, to become damp;
to pollute one's self.
· Calfa
ԳԻՋԱՆԱԼ. Թացանալ. անառակիլ.
humidity, moisture;
pollution, masturbation, onanism;
impurity
· Calfa
Արեգակունք բազմահոլովք՝ գիճութեան չարեաց ցամաքեցուցիչք. (Նար. առաք.։)
Հետեւեալ լինի ազատականութեան եւ բարուց գիջութիւն եւ բարեբարոյութիւն. (Արիստ. առաք.։)
cut or shaved head of hair.
· Calfa
Ի ձեռն կնոջ զքաջ եւ զառաքինին զսամփսովն գիսագերծ կուրացուցանէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
· Calfa
Այր եթէ գիսաւոր է, անարգանք են նմա. բայց կին եթէ գիսաւոր է, փառք են նմա. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 14։)
Գիսաւոր նոխազօք առատացոյց զոհս կրակին. (Եղիշ. ՟Ա։)
Որպէս գիսաւորն (կամ հերաւորն, ի լս) սամուէլ յորժամ պարգեւեաց (մատոյց) զգառն. (Մաշտ. ջահկ.։)
ԳԻՍԱՒՈՐ κομήτης cometa Վարսաւոր աստղ. վարսամ. եւ յն. բառիւ. կոմիտ.
knowing, wise, experienced.
· Calfa
Գիտակ արարեալ (այսինքն եղեալ) զհակառակորդին չարէն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիրաւի ասեն առակքն, թէ ինքեանց գիտակքն՝ իմաստունք են. (Տօնակ.։)
conscience;
knowledge.
· Calfa
Որ են սրտին գիտակցութիւնք, որ առ աստուած բարեաց խորհրդոց. (Նար. երգ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
· Calfa
Որ գիջութեամբ պղծութեան վարին, գիտանալով անօրէն խառնակութեամբ։ Յաղագս առ կանայս գիտանալոյ։ Գիտացան ընդ մարսն։ Զսեղսխսն որք գիտացանն (ընդ միմեանս). (Փիլ.։)
Ոչ ոք գիտացաւ, թէ ու՛ր իցեն. (Ճ. ՟Գ.։ Այլ առաւել գտանի, Գիտացիր, իբր գիտեա՛. գիտցի՛ր։ Մանդ.։ Մաշկ.։ Կամ Գիտա՛։ Արշ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ ՃՃ.։ եւ Գիտացօղ. գիտցօղ. իբր գիտօղ.)
ὁχεύω, ὁχεύομαι, ὀμιλέω coeo, ineo, consuetudinem habeo Զուգիլ խառն անկողնովք. խառնակիլ. տե՛ս եւ ԳԻՏԵԼ, եւ ԳԻՏԵՆԱԼ.
to acquaint, to instruct, to inform.
· Calfa
ԳԻՏԱՑ ԱՌՆԵԼ. Ազդումն կամ իմաց առնել.
Շնորհն ի միտսդ գիտաց առնէ, թէ ընդունելի են աղօթքդ քո. (Նար. խրատ.։)
Նայելով ի ծառն ինքն եւայ՝ ոչինչ գիտացոյց զայնմանէ ադամայ. (Եպիփ. ծն.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
· Calfa
Ճառիդ գիտելի եղելոյ՝ այլաբանելի է այսպէս. (Փիլ. լին.։)
Ոչ միայն առ եղբարս գիտելիս եւ ծանօթս առնես. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
cf. Գիտուն.
· Calfa
Իմաստուն եւ գիտնական եւ երկիւղած ի տեառնէ քահանայից եղիցին նոքա ժողովուրդք. (Շ. թղթ.։)
cf. Գիտութիւն.
· Calfa
Զյառաջատեալսն կամօք եւ վարուք գիտնականութեամբ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
scholar, learned man;
prophet.
· Calfa
Ոչ են գիտող առնելոյ զբարիս. (Լմբ. ժղ.։)
science, knowledge;
doctrine, understanding, wisdom, study, art;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
գիտութեամբ, knowingly.
· Calfa
γνῶσις, ἑπιστήμη scientia, cognitio, notitia, peritia Գիտելն. ճանաչողութիւն ստոյգ. հասողութիւն փորձիւ կամ պատճառաւ. հմտութիւն. տեղեկութիւն. ուսումն. իմաստութիւն. մակացութիւն.
plumpness, corpulence.
· Calfa
Եւ ո՛չ զհին վայելչութեան կալցիս զգիրութիւն. իբր զառատութիւն, եւ այլն. (Լմբ. յայտն.։)
s. pl. gurgling;
murmur;
noise.
· Calfa
Բառ ռմկ. որպէս Ձայն իրաց գլելոց սաստկութեամբ. կուռկուռ.
Աղուէս մի քաղցեաւ, եւ եգիտ զսառն եւ զպաղ. սկսաւ ուտել, եւ ասէ, վա՛յ ինձ, զի ահագին է գլգլունս եւ աղաղակս ի գլուխս եւ յատամունս իմ. (Վրդն. առակ.։)
to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.
· Calfa
Իբրեւ վէմս գլեալ առ ի վայրն սատակէին. (Կաղանկտ.։)
Ի հակառակամարտ ախտիցն գլեալք տապալին. (Փիլ. իմաստն.։)
Յայս վճիռ գլել զդատաստանդ։ Գլել (այսինքն գլիլ) ի գութ. (Պիտ.։ Փորձէր, թէ յո՛ր կոյս գլեսցէ գութն, յինքն եւ յորդի՞ս իւր, եթէ առ հիւրասիրութիւն, մարգարէին. Ոսկ. հերոդ.։)
Զի թէ ոչ գլէ (խաչն) զփայլումն սորա (արեգական), զիա՞րդ ինքն երեւեսցի։ Յաղթեալ գլէր զլոյս արեգականն պայծառութիւն երեսացն։ Գլէին առաքինութիւնք նորա (Յոբայ) զճառագայթս արեգականն. (Երզն. մտթ.։ Վանակ. յոբ.։)
Եթէ գլեմք զնոսա՝ զհանդերձեալսն գիտելով, գլեն եւ նոքա զմեզ՝ առժամայն զպատիժս կրելով։ Այլ թերեւս ոտիւք արագութեամբ (հպարտանաս), եւ այնու եւս անասունք գլեն։ Յորժամ հոգեւորօքն ոչ գլիցես, զիա՞րդ չիցես ի վայր քան զանասունս։ Մարդկան երկիւղն իմն կարի գլէ առ մեզ՝ քան գեհենի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է. եւ ՟Թ։)
որպէս ի Գուլ բառէ՝ Գլացուցանել, բթացուցանել. յաղթել. յաղթահարել. վերագոյն հանդիսանալ. զօրել. ազդել. ըստ յն. առաւելուլ, կամ իշխել πλεονεκτέω, ἱσχύω . եւ այլն.
that has a headache;
dizzy, giddy;
whose hrains are disordered, mad;
— թմբրութիւն, dizziness.
· Calfa
Գլխագար ամբարշտութիւն. ((կամ գլխակառ). Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
head-ache;
madness;
giddiness.
· Calfa
Այդ իսկ առաւել ի գլխագարութիւն բերէ զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
whose head is shaven;
barefaced.
· Calfa
Որոյ գերծեալ է գլուխ. եւս է Անպատկառ.
Ազգ առնէ ազգաց՝ գլխագերծաց, եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
initial, capital letter;
inscription, title.
· Calfa
ԳԼԽԱԳԻՐ. Գլխաւոր նշանագիր կամ տառ ի գլխաւոր հատուածս բանի. գլխատառ, մենծ գիր. սիւլուսի.