Definitions containing the research այս : 9492 Results

Հիւթեղ, աց

See full entry →

adj.

full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.

NBHL (1)

Առատ հիւթով. թանձրահող. յուռթի. (յն. վաթի՛ս, այսինքն խոր. թանձր)


Հիւպատ, ից

See full entry →

cf. Հիւպատոս.

NBHL (3)

Գործեցաւ այս ի հիւպատւոջն դիոկղիտիանոսի եւմաքսիմիանոսի. (ՃՃ.։)

Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.

ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.


Հիւպատոս, աց

See full entry →

s.

consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.

NBHL (3)

Գործեցաւ այս ի հիւպատւոջն դիոկղիտիանոսի եւմաքսիմիանոսի. (ՃՃ.։)

ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.

Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.


Հիւպատեան

See full entry →

s. pl.

the consuls;
cf. Հիւպատոսական.

NBHL (1)

այսինքն Հիւպատք. հիւպատոսք. բդեաշխք.


Հիւս, ի, ոյ, ից

See full entry →

s.

texture, tissue;
tress;
braid;
intertwining, interweaving, wreathing;
knit;
դեղձան —ք, golden tresses;
— ձեան, avalanche, snow-slip.

NBHL (1)

եւ այս երեւի առեալ ի (Խոր. ՟Բ. 59.) ուր ըստ հին տպ. եւ ընտիր ձձ. ասի,


Հիւսեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.

NBHL (1)

Հիւսէ եւ ընդ այս զպէսպէս բանս. (անդ. ՟Ա. Յհ. ՟Ժ՟Զ։)


Հիւսիս, ոյ, ի

See full entry →

s.

the north, septentrion;
north-wind, aquilon, Boreas;
գոռ, ամեհի —, the bleak north-wind, the lowering boreal winds.

NBHL (2)

Հիւսիս արեւելից. յն. ապելիոդէս, այսինքն ապարեւական։

ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։


Հիւսուած, ոյ, ոց

See full entry →

s.

texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.

NBHL (1)

Ողբոցս հիւսուած։ Զայս հիւսուած բանի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)


Հիւրամեծար

See full entry →

adj.

most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.

NBHL (1)

Ծովն ասպնջական է հիւրամեծար՝ գետոց բազմաց. այսինքն յինքն ընդունօղ. (Վեցօր. ՟Դ։)


Հիւրանոց, աց

See full entry →

s.

hospice;
guest's apartment.

NBHL (2)

Կարգէ եւ վանորայս, օտարանոցս եւ հիւրանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր, եւ հիւրանոցս. (Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)

Տեսանէր զվանորայսն, եւ զհագիստ հիւրանոցացն. (Պտմ. վր.։)


Հիքութիւն, ութեան

See full entry →

s.

misfortune, misery, adversity, wretchedness.

NBHL (2)

Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)

Յայսպիսի անհնարին հիքութիւնս կապեմք զանձինս մեր։ Յուշ առնէ նոցա զառաջին հիքութիւնն իւրեանց եւ զանարժանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը. եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Հծծեմ, եցի

See full entry →

vn.

to whisper;
to murmur;
— ումեք յունկանէ or յունկն, to whisper in a person's ear.

NBHL (1)

Զարմացան ամենեքին, մինչեւ հծծել ընդ միմեանս, եւ ասել. զի՞նչ է այս նոր վարդապետութիւնս. (Մրկ. ՟Ա. 27։)


Հմայեմ, եցի

See full entry →

vn.

to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.

NBHL (2)

Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։

Հմայեցի, այսինքն ի փորձոյ նախագէտ եղէ. (Վրդն. ծն.։)


Հմայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հմայք.

NBHL (1)

Զայս տեսակ հմայութեան եւ գոռոզն այն գործէր։ Տեսիլ նանրութեան եւ հմայութեան. (Նչ. եզեկ.։)


Հմտաբար

See full entry →

adv.

learnedly, eruditely;
scientifically;
cleverly.

NBHL (1)

Ղատն ղեկ առնուլ քեզէն ճարտար, նաւել յայս ծով տայ հմտաբար. (Շ. այբուբ.։)


Հմտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be well instructed, informed, versed, experienced.

NBHL (2)

Ի պօղոսէ այսոցիկ հմտացեալ. (Շ. մտթ.։)

Իսկ այս հմտութիւն իմաստից է, զոր ի քերթողաց եւ ի շարագրաց բազում հմտանայ։ Հմտացեալ լինի ի քերթող արուեստաւորացն. (Նչ. քեր.։)


Հմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.

NBHL (1)

Քերականութիւն է հմտութիւն՝ որք (այսինքն որոց) ի քերթողացն եւ ի շարագրաց իբրու բազում անգամ ասացելոց. (Քեր. քերթ.) այսինքն խելամտութիւն սովորական ոճոյ բանաստեղծից եւ մատենագրաց։


Հնաբուն

See full entry →

adj.

old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.

NBHL (1)

Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)


Հնագէտ

See full entry →

cf. Հնագիտակ.

NBHL (1)

Հնագէտ պատմութիւնք, կամ պատմութիւն. այսինքն վիպասանութիւն նախնեաց. (Թր. քեր.։ Նչ. անդ։ Արծր. ՟Ա. 1։ Ուռպ.։)


Հնազանդեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to reduce to obedience or subjection, to subject, to subdue, to subjugate.

NBHL (1)

Քսենոկրատէս հնազանդեցուցեալ էր զախտս (այսինքն զկիրս) անսալ բանին. (Նոննոս.։)


Հնազանդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to obey, to submit, to subject oneself.

NBHL (1)

Հողմք եւ ծով հնազանդին սմա։ Ծառայ էք՝ որում հնազանդիքն։ Հնազանդեցարուք ի սրտէ՝ որում աւանդեցայք յառակ վարդապետութեան։ Եւ դեւք հնազանդին մեզ յանուն քո։ Ընդունայնութեան արարածք հնազանդեցան։ Հնազանդեցա՛յք այսուհետեւ աստուծոյ։ Հնազանդել իւրեանց արանց։ Ազգք հնազանդեսցին ինձ։ Հնազանդեցաւ երկիրդ առաջի տեառն.եւ այլն։


Հնազանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.

NBHL (1)

Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Հնարագէտ

See full entry →

adj.

ingenious, shrewd, sharp, clever;
crafty, cunning, artful.

NBHL (1)

Եմք հնարագէտք, եւ յայսպիսի պատրանս իմաստունք. (Լմբ. սղ.։)


Հնարաւոր, աց

See full entry →

adj.

possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.

NBHL (3)

Կարօտեալ օգնականութեան մեքենայից, եւ հնարաւոր գործեաց։ Հնարաւոր մեքենայս դառն պատուհասից։ Ոչ զհայհոյչացն հնարաւոր չարաբանութիւն կապտեցեր. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)

Ոչ էր պարտ՝ հնարաւորացն գիտութեանց աստուածայնոցն պղերգանալ. (այսինքն զորս մարթ է գիտել) (Դիոն. ածայ.։)

Ի կարելեաց են ինչ՝ որ հարկաւորք են. եւ են ինչ՝ որ հնարաւոր։ Հնարաւոր. զորս կարն է արգելուլ։ Հնարաւոր՝ այսօր անձրեւն լինել. (Նիւս. կազմ.։)


Հնարաւորեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Հնարաւորիմ.

NBHL (4)

Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)

Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)

Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)

Որ ինչ զիարդ եւ իցէ, ի նախագոյէն ե՛ւ է, ե՛ւ հնարաւորի, ե՛ւ ապրի. (այսինքն հնարեալ լինի հանճարով, գոյաւորի) (Դիոն. ածայ.։)


Հնարաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.

NBHL (4)

Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)

Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)

Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)

Որ ինչ զիարդ եւ իցէ, ի նախագոյէն ե՛ւ է, ե՛ւ հնարաւորի, ե՛ւ ապրի. (այսինքն հնարեալ լինի հանճարով, գոյաւորի) (Դիոն. ածայ.։)


Հնարաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.

NBHL (2)

Եւ ո՛չ ի ձեռն բանից պատրողաց այժմ մեզ հնարաւորութիւն է կատարել. այսինքն գոյ հնար, կամ հնար է. (Խոր. ՟Ա. 26։)

Փոփոխէ զամենայն անհնարինս ի հնարաւորութիւն. այսինքն ի գոլ կարելի. (Երզն. լս.։)


Հնարեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հնարիմ.

NBHL (1)

Որպէս ռմկ. այսինքն Հնարս խորհել, գտանել. ճարտարեք. որ առ նախնիս առաւել ասի ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ։ Յայս միտ լինի արդեօք առնուլ զքանի մի վկայութիւնսդ. Փենեհէզ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել վասն պսակելոյ անձին իւրոյ. (Եփր. թուոց.։)


Հնգապետ, աց

See full entry →

s.

chief of five soldiers.

NBHL (1)

Զինուոր հնգապետ զիւր հնազանդեալսն իմաստնացուցանէ սաստիւ. այսպէս եւ տասնապետն. (Մխ. դտ.։)


Հնգեկին

See full entry →

cf. Հնգապատիկ.

NBHL (1)

Տեսանե՞ս զխորհուրդ այնր հնգեկի (այսինքն հնգերորդ աւուր)։ Այսմ հնգեկի աւուր հանդիպեալ. (Լաստ. ընթերց.։)


Հնգետասաներորդ, աց

See full entry →

adj. adv.

fifteenth.

NBHL (1)

Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։


Հնդկաստան, ի

See full entry →

s.

Hindustan, India.

NBHL (1)

Եգիպտոս, եւ ամենայն հնդկաստան։ Ի բաժնի ասորւոց էին գաւառքս այսոքիկ, կամ թէ ի հնդկաստանի. (Վրդն. պտմ.։ Նչ. եզեկ. ՟Ի՟Ե. 23։)


Հնձանահար, աց

See full entry →

s.

wine-presser.

NBHL (1)

πατητής τοῦ λήνου, ληνοβάτης calcator, torculator. Որ հարկանէ այսինքն կոխէ զհնձան. հնծան կամ խաղող կոխօղը.


Հնչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.


Հոգաբարձ, ից

See full entry →

cf. Հոգաբարձու.

NBHL (1)

Յանձն արար նա զհօտ իւր, զի հոգաբարձ լիցի նոցա։ Հոգաբարձ լիցի սրբոցն, այսինքն հալածելոցն։ Հոգաբարձ լիցի այրն՝ կնոջ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 36։ Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եփես.։)


Հոգաբարձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.

NBHL (1)

Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)


Հոգեդարձ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Հոգեբերիմ.

NBHL (1)

Նուաղեցաւ հոգի իմ ... զայս լուայ, եւ սակաւ մի հոգեդարձ եղայ, եւ կենդանացայ. (Մարաթ.։)


Հոգելի

See full entry →

cf. Հոգելից.

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգելիր

See full entry →

cf. Հոգելից.

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգելից

See full entry →

adj.

full of the Holy Spirit.

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգեկիր

See full entry →

adj. s.

inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.

NBHL (1)

Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)


Հոգենկար

See full entry →

adj.

formed by the Holy Spirit.

NBHL (1)

Հոգէնկար եւ աստուածահրաման յօրինուածով։ Ի յայս օրինակ հոգենկար պատկերի բանի. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)


Հոգերգող, ի

See full entry →

s. adj.

psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.

NBHL (1)

Խնդրէին զբացատրութիւնն զաստուածիմաստ հոգերգողին նուագ (այսինքն մեկնել զսաղմոսն)։ Ըստ նախաձայն հոգերգողին. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Հոգեւոր, աց

See full entry →

adj. s.

spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.

NBHL (3)

Զոյգ հոգեւորացն բարբառին բանից. այսինքն աստուածեղէն տառից. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)

Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)


Հոգեւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

spiritual.

NBHL (1)

Հոգեւորական ազգին. իմա՛ զհոգեղէնս, այսինքն զհրեշտակս։


Հոգիածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հոգեփոխութիւն.

NBHL (1)

Վասն դիւաց բարեացն եւ չարեաց, զորս վասն աստուածութեանն մոլորութեանն (այսր եւ անդր), եւ հոգիածութեանն՝ աստեղացն զօրութեան հրաշագործեն. (Առ որս. ՟Ա։)


Հոգող

See full entry →

cf. Հոգած.


Հոգողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

care, solicitude.

NBHL (1)

Տուաւ շնորհ հոգողութեան (սրբոյն մեսրոպայ)։ Յայսպիսի մեծ հոգողութենէ։ Բազում հոգողութեամբ ուսուցանել տուեալ։ Ըստ իշխանաց հոգողութեան. (Փարպ.։)


Հոլաթեւեան

See full entry →

adj.

open-winged.

NBHL (2)

Հոլանեալ թեւով. այսինքն թեւաբաց. թեւատարած. սաւառնեալ.

Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։


Հոլանի

See full entry →

adj. adv.

bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.

NBHL (1)

Ներքին եւ արտաքին վրդովմունքն հոլանի առնէին զախշարհս. այսինքն մերկացուցանէին. (Արծր. ՟Գ. 13։)