tale-bearer, tell-tale, backbiter, informer, slanderer;
tale-bearing, slanderous.
· Calfa
Որ ի գազանաց չարաչար խածանէ. ի վայրենեաց օձ եւ ինձ, եւ յընտանեաց շոգմոգք եւ զրպարտօղք. (Պիտառ.։)
Փայտ ի վերայ հրոյ բարդեալ՝ ի հրոյ անտի մաշեցսցի այրեալ. եւ ի տուն՝ ուր շոգմոգք կերակրին, ի նոցանէ ապականին. (Ոսկիփոր.։ շոգմոգ խօսիւքն դիզեալ կուտակեցուցանեն։ Ի շոգմոգ եւ ի շատխօս շաղփաղփանաց հրաժարեալ. Ոսկ. ղկ.։ Նեղոս.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
· Calfa
Զերկաթն ջեռուցեալ՝ հրագոյն շողացուցանէ. (Ագաթ.։)
Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. (Եղիշ. երէց.։)
Տախտակս պղնձիս շողացուցանէին, եւ դնէին ի վերայ մարմնոյ նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Զսնափառութեանն սուսեր շողացուցանէր։ Ոչ է այս արութիւն զինուորի՝ յիւր ապարանս թուր շողացուցանել, եւ զօդ հարկանել. (Արիստակ. մկրտ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
Զմի մի ոք (ի հոգեւոր զինուց) շարժեալ շողացուցանէին ընդդէմ թշնամեաց ճշմարտութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
· Calfa
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
· Calfa
Զհրաշալին հեղիաս շորթեաց ի մահուանէ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Շուայտիմ.
· Calfa
Շատ եւ բաւական համարեա՛ քեզ զհարկաւոր կերակուրսն. մի՛ անցանէր, եւ շուայտանար. (Եղիշ. հայր մեր.։)
dog;
adulterer or adulteress;
Canis Major;
cf. Շնիկ;
մատակ —, bitch;
— անպիտան, cur;
— որսորդ, hound, terrier, ranger;
որսական — ոտնակառոյց, setter, pointer, setting-dog;
— մազեղ, գանգրամազ or լուղակ, water-dog;
— մեծականջ, long-eared dog;
— տնպահ, house-dog;
— պահապան, watch-dog;
պահապան — հովուաց, mastiff dog;
ցլամարտ —, bull-dog;
շան լակոտիկ, fisting cur;
— մատնիչ, խեռ, խածանող, կատաղի, a treacherous, snarling, biting, mad dog;
խշտի or խղիկ շան, dog-hole, dog-kennel;
կերակուր շան, dog's-meat, dog-porridge;
ոջիլ շան, dog-louse;
վազք շան, dog-trot;
ցնկնիլ շան, to whelp, to litter, to bring forth;
տալ կամ արկանել շանց, to give or to send to the dogs;
կերակուր լինել շանց, to go to the dogs;
— հաջէ, ոռնայ, կաղկանձէ, ղօղանջէ, կռնչէ or մռմռայ, the dog barks, howls, whines, yelps, growls;
խոնջեալ իբրեւ զ—, dog-weary, tired as a dog;
— հաջան՝ չէ խածան, a barking dog seldom bites.
· Calfa
κύων canis. (լծ. յն. գի՛օն. լտ. գանիս. իտ. գանէ. գղղ. շիէն ). Չորքոտանի հաջողական, գազան՝ բայց ընտանի, տիրասէր, հաւատարիմ պահապան. ... Տե՛ս եւ ԲԱՐԱԿ։
bright, fair or candid as a lily;
adorned with lilies.
· Calfa
Ծաղկեցուցանէ զհովիտս շուշանափայլ յարկի սրբոյ մօրս մերոյ եկեղեցւոյ. (Անան. եկեղ։)
handkerchief;
hairband;
— աբեղայ or վարդապետ, a widowed priest.
· Calfa
(լծ. լտ. սուտա՛ռիում ). sudarium. որ եւ ՍՈՒԴԱՐ. այսինքն Ի քրտանէ թաշկինակ. վարշամակ.
lip;
edge, orifice;
tongue, word, mouth;
lip;
վերին —, upper-lip;
ստորին —, under-lip;
նուրբ, ուռոյց, թաւ, կարմրերփեան —, small or thin, swelled or blubber, thick, rosy lips;
ունել լայնշի, շրջեալ, բոլորածիր շրթունս, to have flat, turned up, well-formed lips;
— գետոյ, river-side.
· Calfa
Արար զծովն ձուլածոյ՝ տասն կանգուն շրթանէ ի շուրթն։ Շուրթն նորա իբրեւ զգործ շրթան բաժակի. եւ այլն։
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
· Calfa
Ելանէր շուրջ անցանէր միանգամ զխցաւ իւրով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ՇՈՒՐՋ ԱՌՆՈՒԼ. Շրջել զանձն. կողմանէ ի կողմն փոխիլ. դառնալ.
Շուրջ արկանէ զայն (զորոգայթն) զոտիւք իւրովք. (Առակ. ՟Ի՟Թ. 6. (կամ պատեսցէ հաղբս զոտիւք իւրովք)։)
Յառաջին շուրջն (արտորէից) փոքր խոփեր պատեհ է դնել ի հարօրն. թէ չիք, նա մեծ խոփով շրջելն սպանանէ զպախրիքն. (Վստկ. ՟Ժ՟Թ։)
Թագեաւ ի նոցանէ. գային ի շուրջ, եւ ոչ գտանէին. (Ոսկիփոր. հին. (նորն, խնդրէին, եւ ոչ գտանէին)։)
ՇՈՒՐՋ ՏԱԼ. κυκλόω, περιφέρομαι volvo, circumferor. Շրջել. թաւալել. եւ Շրջիլ. կողմն ի կողմանէ փոխիլ. պայքարիլ.
round, circular;
in a circle, circularly, round about;
ելանելի —, winding-stairs, spiral-staircase.
· Calfa
Ածեալ պարիսպ շուրջանակաւ պատեաց զնա։ Ապա զորմսն շուրջանակաւ յարուցանէ, եւ ի վերջէ զեղունն ի վերայ արկանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)
shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.
· Calfa
Մարդոյ որպէս խստոյ են աւուրք. (հանգոյն հովանւոյ եւ դիւրափոփոխ շքոյ անցանէ. Վրդն. օրին.։)
Շուք նետիցն շլացուցանէր զզօրսն։ Շուքք նետիցն զօդն խաւարեցուցանէին. (Մեսր. երէց.։)
to hiss, to whistle;
to hoot.
· Calfa
Եւ ոչ ի մարդ իբրեւ զդեւ մտանէ վիշապ, որպէս ոմանք տ շչելոյ դիւահարին կարծեցին. (Եզնիկ.։)
to be prodigal, to live lavishly, to squander, to waste, to dissipate, to lavish, to abandon oneself to debauchery, to lead a dissolute life.
· Calfa
Մերկացաւ յովսէփ զհանդերձս, եւ ընկէց առ շռայլեալն։ Եւ ոչ ի դրժանս շռայլեալ կնոջն անկանէր։ Յաղթեաց շռայլեալ կնոջն. (Սեբեր. ՟Ը։ Բրս. մախ.։ Վրդն. ծն.։)
noise, tumult, rumour, clamour, uproar, row;
public rumour, report;
ի — համբաւոյն, at the news or report of;
—ն աղաղակի նոցա, their cries, shouts;
ի — ահեղ պատերազմի, at the terrible news of war;
at the dreadful preparations for war.
· Calfa
Եթէ ոչ լուիցէք ձայնի իմում՝ եթէ ոչ շռինդդ մեծ եւ յոյժ դարձցի ի փոքրկութիւն ի մէջ ազգաց, ուր ցրուեցից զձեզ անդր։ Իբրեւ շռինդն իմն յանկարծուստ հարկանէր. (Բարուք. ՟Բ. 29։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)
diligence, haste, hurry, promptitude, urgency;
urgent, pressing;
— տագնապի, too great haste, hurry, great urgency, hasty eagerness, precipitation;
constraint, imperious or urgent obligation;
pain, anguish, affliction, trouble;
—, — —, առ —, —աւ, hastily, in haste, expeditiously, speedily, diligently;
— տագնապաւ, with all possible speed or despatch, in a hurry, precipitately, post-haste;
առանց —ոյ, without hurry;
— տագնապի հասուցանել, ի վերայ դնել or ի վերայ հասուցանել, to urge, to press, to force, to compel, to oblige, to constrain;
to grieve, to pain, to agonize, to harass;
— քան զասելն, no sooner said than done.
· Calfa
Մեծաւ շտապով գնացին ի տեղիս իւրեանց։ Գանալից հարուածովք առ շտապ ի նոցանէ բաժանէին. (Լաստ. ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։)
Յերկնից յերկիր հասանէ շտապ քան զասելն. (Պիտառ.։)
cf. Շտապեցուցանեմ.
· Calfa
Բազում հարուածս հասուցանէր ի վերայ զօրացն արքունի եւ այնպէս նեղեալ շտապէր, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ զայն շտապեցուցանէ գործել. (Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
to hasten, to press, to urge, to hurry, to precipitate.
· Calfa
Բազում հարուածս հասուցանէր ի վերայ զօրացն արքունի եւ այնպէս նեղեալ շտապէր, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ զայն շտապեցուցանէ գործել. (Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
to be quick, to hasten, to hurry, to precipitate.
· Calfa
Զի մի՛ շտապեսցի ժողովուրդն տեսլեամբ նորա։ Ետես զկինն, զի ճեպեալ շտապեցաւ ի նմանէ. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
cf. Շտապ.
· Calfa
Գործքն առաւել քան զզօրութիւն բանի՝ շտապումն բանի հասուցանէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
cf. Շտապ.
· Calfa
Գործքն առաւել քան զզօրութիւն բանի՝ շտապումն բանի հասուցանէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
running halter.
· Calfa
ՇՐԹՆԱՇՂԹԱՅ կամ ՇՐԹՆԱՇՂԹԱՅԱՇԱՐ. Հիւսեալ շարիւք շղթայից շրթանէ ի շուրթն, կամ առ ի դնել որպէս սանձ ի բերան.
lipless.
· Calfa
Ոտնատ կամ ձեռնատ, պնչատ կամ շրթնատ։ Ի լեզուատ, յատամնատ, եւ ի շրթնատ մարդկանէ. (Կանոն՞ Վրդն. ծն.։)
grape-stalk.
· Calfa
Ոզնին՝ յորժամ ողկոյզն ելանէ այգւոյն, արկանէ զպտուղն ի խոնարհ, եւ ինքն թաւալի ի վերայ, եւ թողու լոկ զշրուանդն. (Եպիփ. բարոյ.։)
nose-baud;
twitch;
bridle;
cf. Շրուշանակ.
· Calfa
Ծակիցե՞ս զռնգունս նորա, եւ անցուսցես շրուշակ ընդ քիթս նորա ... Շրուշակն ցուցանէ զխաչն. (Վանակ. յոբ.։)
adj. s. encyclical, circular;
periodical;
vagabond.
· Calfa
Արիստոտելէս եւ զհինգերորդ մուծանէ մարմին՝ զեթերայինն եւ զշրջաբերական. եւ շրջաբերական ասէ զհինգերորդն մարմին, զի շուրջանակի յինքն բերեալ լինի. (Նիւս. բն.։)
Է եւ ետեղակալ շարժութիւն՝ կա՛մ ըստ ուղիղ գնացից, կամ ըստ շրջաբերականին, որպէս անիւ շարժի. եւ կամ ըստ որում խառն յուղղէ եւ ի շրջաբերականէն. որպէս գնդաձեւ (այսինքն գալարածոյ) գնացք, որպէս օձիցն գնացք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
turn, circumvolution, periphery;
revolution;
— աստեղական, զարտուղական, զուգընթացական, sidereal, anomalistical, synodical revolution;
— բեւեռային, circumpolar.
· Calfa
Գտաւ անտարակուսելի օրինակ շլբ ամաց շրջաբերութեանն, որ ստուգիւ ցուցանէ զաւուրս չորեքտասան պասեքին. (Շիր. զատիկ.։)
roaming, wandering.
· Calfa
Շրջագնացք տանէ ի տուն, եւ գաւառ ի գաւառ շոգմոգութեամբ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
· Calfa
Ողնայարական ուղղաւն ի սմանէ լսռունք ստեղծեալ տարածանէր իբրու շրջանակք. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Շրջանակումն.
· Calfa
Անիւ ծննդեան զկենաց մերոց անուապէս շրջանակումն անուանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
roundness;
rotation, circulation;
framing.
· Calfa
Անիւ ծննդեան զկենաց մերոց անուապէս շրջանակումն անուանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
surrounding, ambient;
turn, round, circumference, compass, outline, circuit, fence, wall, enclosure;
periphery, circumference.
· Calfa
Շրջապատիւ սահմանէ զվայրն ամենայն. (Ուռպ.։)
enclosed all round;
surrounded, invested;
enclosure, fence, close.
· Calfa
Հասանէին ի շրջափակ տեղի տղմուտ դաշտին. (Փարպ.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
· Calfa
Կրէ զամենայն բանիւ զօրութեամբ իւրով, եւ շրջեցուցանէ ո՛ւր եւ կամի. (Լծ. կոչ.։)
Յաճախապէս շրջեցուցանէր յաղագս խորհրդոյն զբանն, եւ յայտ առնէր զկարեւորութիւն իրացն։ Զայս ի վեր եւ ի խոնարհ շրջեցուցանէր բանիւ։ Ամենայն ուրեք զանուն կենացն շրջեցուցանէ, որ էէր նոցա ճանաչական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1. 5. 13։)
(Ձանձղացկոտն) ի կալն՝ ի սաղմոսելն՝ զաչսն զվայրօքն շրջեցուցանէ. (Կլիմաք.։)
Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։
Առեալ կիտոսին զյովնան՝ շրջեցուցանէր ընդ ամենայն խորշս անդնդոց. (Անան. եկեղ։)
to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.
· Calfa
Զսիրամարգին թեւ ո՛րքան շրջշրջեսն, այնքան երփն երփն գեղեցկըութեանն զառաջին տեսեալն մոռացուցանէ. (Արշ.։)
to turn round, to turn, to move about;
to walk;
— աչաց, to roll one's eyes wildly;
— յանկողնի, to be uneasy, to tumble and toss in one's bed, to move oneself restlessly from side to side.
· Calfa
Մինչեւ ցայսօր ժամանակի յայսկոյս յայնկոյս շրջշրջին կարծիք զնմանէն ի բազմաց։ Ոչ ճշգրիտ ունէր նա յունարէն, այլ շրջշրջի նա խօսիւք իւրով բարբարոս լեզուով իւիք իւիք. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 24։ ՟Է. 24։)
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
· Calfa
Ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին, եւ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Նար. երգ.։)
Որպէս արեգակն ցուցանէ զիւր ճառագայթսն՝ ընդելացուցանելով լուսոյն՝ զի մի՛ փոխանակ լուսաւորելոյ շրտուցանիցէ զտեսողսն. (Մեկն. ղկ.։)
confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.
· Calfa
Սաստիկ շփոթս կացուցանէին. (Պիտ.։)
pompously, with great parade.
· Calfa
Երկնային զօրութիւնքն զնա շքեղագոյն տեսանէին. (Իսիւք.։)
highly ornamented, richly adorned, magnificently dressed, splendid, magnificent, superb.
· Calfa
Ծիրանէկիր շքեղազարդ թագաւոր։ Շքեղազարդ կոյս։ Շքեղազարդ պսակ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. վերափոխ. եւ Լմբ. ատեն.։)
to decorate, to adorn, to beautify, to embellish;
to honour, to glorify.
· Calfa
Երեւելի զարդուք ցանգ զմեզ շքեղացուցանէր։ Շքեղացուցանեն զթագաւորն գագիկ կրկին փառաւորութեամբ. (Արծր. Դ. 12։ Ե. 3։)
Գիւտ յանդիման լինէր աւադաց դրանն. որոց առաջի շքեղացուցեալ (աստուածոյ) զսուրբ այրն զօրութեան, տեսանէր ամենայն մարդ զերեսս նորա իբրեւ զերեսս հրեշտակի. (Փարպ։)
splendour, magnificence, pomp, sumptuousness, majesty;
glory, honour, celebrity;
beauty, elegance, comeliness;
solemnity.
· Calfa
Զհոյակապ շքեղութիւն յաղթութեան ընդ ամենայն աշխարհ կացուցանէր. (Ագաթ.։)
cf. Շքթեցուցանեմ.
· Calfa
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to agitate, to stir, to dabble, to paddle.
· Calfa
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to starve, to die with hunger.
· Calfa
Գտանէին զնա հովիւք յայրի միոջ շքողեալ ճնշեալ ի ճգնողական վարուցն. (Տէր իէլ. փետր. ԻԷ։)
light cake.
· Calfa
Փոխանակ այնր՝ զի ասէ, առնէին ի նմանէ նկանս, հեբրայեցի՝ իբրեւ զշօթս. (Եփր. թուոց։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Կինս՝ զոր ետուր ինձ, սա ետ ինձ ի ծառոյ անտի, եւ կերայ. ո՜ պատճառ, որ իրաւունս ոչ ունի. ո՜ պատասխանի, որ ոչ արդարացուցանէ զմեղանչականն. ո՜ բարբառ դատապարտութեան, որ ոչ փրկէ զդատապարտեալն. (Ոսկ. ծն.։)
Անիծեա՛լ լիցի երկիր ի գործս քո. հող էիր. եւ ի հող դարձցիս. ո՛ անիծիցս այսոցիկ, որ երեւելեացս դողումն հարկանէ։ Ո՜ բարբառոյն, զոր անբաւ յաւիտեանքս շարժել ոչ կարեն։ Ո՜ բանին, յորմէ թագաւորք եւ մեծամեծք եւ տնանկք սարսեն եւ դողան. (Ոսկ. ծն.։)
Ո՛ ոք եւ երթայր առ նոսա, ուսուցանէին կամակար. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ո՞ ոք ի մարդկանէ. (՟Ա. Կոր. ՟Բ. 11։)
Ոյն՝ ուսուցանէ աբրահամաւ, թէ հաւատոյ տան հիմն եդաւ։ Ոյն, Ո՛վ դու ասէ մանուկդ ի բոյս, նըման ա՛ռ քեզ զեղիսէոս, եւ այլն. (Շ. այբուբ.։)
Ցուցանէ չորս գիրս, թոյ, եջ, ոյ. դա (յն. θ, ε, ο, δ ). (Սոկր. ՟Գ. 19։)