husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
• ՓՈԽ.-Ըստ Գ. Ասատուր (անձնական) հայերէն նոր գրական լեզուից է փոխառեալ վրաց. მუმაკი մուշակի «մտքի մշակ», որ ունի Գրիշաշվիլի, Չվելի քալաքիս բոհեմա-էջ 75։
cf. Քիլ.
• «մատնիչ, քսու, բանսար-կու» Ոսկ. մ. գ. 16. Յհ. կթ. 17, 147, 149, 186. Ոոռել. հրտր. Էմ. էջ 122. Սամ. անեց. 92 (ըստ ձձ)։
detractor, slanderer, traducer, informer;
spy.
• «մատնիչ, քսու, բանսար-կու» Ոսկ. մ. գ. 16. Յհ. կթ. 17, 147, 149, 186. Ոոռել. հրտր. Էմ. էջ 122. Սամ. անեց. 92 (ըստ ձձ)։
sossus, space of sixty years.
• , ի հլ. «60 տարուայ մի շրջան՝ ըստ քաղդէական հաշուի» Եւս. քր. ա. 11. Արծռ. հրտր. Պատկ. էջ 21. Սամ. անեց. 12. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «ասուի» Վրք. հց. ա. 491. Վստկ. 104. «կրօնատրի կապայ» Մ. մաշտ. 343. որից չուխազգեստ Թղթ. դաշ. 23։
• «մի տեսակ բոյս է. հա-ղարջ, rubus idaeus, ֆրէնկ իւզիւմի». Բժշ. ևոչւում է նաև ժողուենի Վստկ. էջ 212 (որ է Hhamnus libanotica Bois. ըստ Տիրացուեան. Contributo § 299)։
• ԳՒՌ.-Հմշ. ժօխ «մորի պտուղը». ըստ ՆՀԲ կայ և ժոխուր «խաղող շառագոյն քան ռեաւ, խոշոր և փոքր մի երկայն հատիւք, խիտ և մեծողկոյզ». ըստ ՀԲուս. § 843 ժս-խուռ «ժոխի կամ կեռասի և ելակի նման վայրի պտուղներ».-ՆՀԲ-ի յիշածն է Խտջ, ժոխուր, որ գիտէ և Կոյլաւ, Բռ. գերմ. 1202ա՝ իբր գերմ. Kiesling «մի տեսակ խաղող».-հմմտ. նաև Արբ. ժախ «մորենի»։
• Այսպէս մեկնեց ՀԲուս. անդ։ Նորայր. Բանաս. 1901, 124 մերժում է, որով-. հետև կայ հրանուկ Բղ. «ցինկ ծաղիկը»։ Ըստ իս այս երկուսը կապ չունին իրար հետ։
• (ոստ ՋԲ ո հլ. իսկ ՆՀԲ չունի բառս) «վայրի սալոր» ԱԲ. որից մամխի (-խւոյ, -խեաց) «վայրի սալորենի» Բուզ. էջ 118 (ըստ ՀԲուս. § 1951 prunus salvaticus)։
shooting star.
• «թռիչ աստղ». ըստ ՀՀԲ և ՋԲ ի-ա հլ. ՀՀԲ իբր վկայութիւն դնում է Ալպերտ ա-ծառ. ոստ ՆՀԲ բառ ռմկ. գործածական է արդի գրականում։
step-child, step-son or step-daughter.
• mann BВ 27, 221 և Pedersen KZ 39, 360 (ըստ Walde 58 և Pokorny 1, 149) որդի բառի հետ հնխ. erdh-«աճիլ, մե-ծանալ» արմատից։
cf. Մեռոն.
• Հներից Նար. ղգ. էջ 261-2 տալիս է այլ ընդ այլոյ մեկնութիւններ. «Միռոնս այս օրհնաբանեալ... ըստ քերթութեանն բառի որ ըստ խտրութեանն Հոմերոնի, թարգմանեալ իմանի «ինձ մայր»... Իսկ մառնամուտ՝ որ և այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է «մը-թին», որ և խաւարչուտ գոլ և ծածկե-ռեալ կամ անտեսական... Մեռայ՝ որ է «ռառնութիւն»... որ և միւռոն ստուգա-բանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ «մեռելու-թեան ազգականութիւն»։ (Սրանց մեկ-նութեան փորձերը տե՛ս Աւետիքեան, Մեկն. Նար. Վենետիկ 1859, էջ 531)։-Սարգիս Շնորհալի, Մեկն. թղթուն Յա-կոբայ, Գլ. ժա (էջ 166) մեկնում է մե-ռանել արմատով. «Զոր միւռոնն սուրբ անուանեմք, այսինքն մեռուցիչ բոլոր ախտից. որով և մարդիկ մեռեալք ի մեղաց՝ ի մեծ պատիւն ի վեր ելանեն և որդիք Աստուծոյ անուանին»։ -Ուղիղ մեկնեցին նորերից նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։-ՀԲուս. § 2065 միւռոնածառ բառի տակ յիշելով Դիոսկորիտէսի աւանդածը՝ թէ հայերը mуuron են կոչում Հռովմայե-ցոց majorana կոչած բոյսը, ենթադրում է որ «ի Հայոց բառէն առած ըլլան արև-մըտեայք majorana անունը»։
weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
more, very, much.
• ԳՒՌ. Ըստ Ս. Մովսիսեանի (նամակ 192x սեպտ. 27) նոյնից է գերի գործել Բլ. «լալով աղերսել, խնդրել, պաղատիլ» ոձը։
• օ։ Իրենից առաջ Müller, SWAW, 38, 586 և Հիւբշ. KZ, 23, 34 և 48 յն. αεἰρω համեմատել էին հյ. վեր բառի հետ. բայց ընդունելի չէր, ըստ որում հնխ. ս>հյ. վ համեմատութիւնը ուղիղ չէ։
bracelet, armlet
• = Պհլ. *kuštpānak ենթադրեալ ձևից, որ կազմուած է *kušt «կուշտ, սնակուշտ» (հմմտ. տակը կուշտ) և pānak (pān-ak) բա-ռերից։ Իրանեան ձևից չի կարող զատուի։ վրաց. კუმტაბანი կուշտաբանի (նշ. «կո-ճակի ծակ, լամբակ» ըստ Չուբինով 638, բայց «կշտապանակ» ըստ Մառ, Փизiолотъ 123), որ միջին պարսկական ձևից փոխա-ռեալ պէտք է լինի, ինչպէս ցոյց են տալիս պհլ. ak վերջաւորութեան անկումը (սովո-րական՝ պարսկերէնում) և b ձայնը փոխա-նակ հնագոյն p-ի։-Հիւբշ. 172
throat, gullet, gorge;
wind-pipe, larynx.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ և ՋԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի) «ըմբանին կից մսուտ ա արկը, gosier, գերմ. Gurgel, կամ խըռ-չակ, larynx» (ըստ քննութեան Մ(էնէմի-շեան) ի, ՀԱ 1887, 41) ՍԳը. Վեցօր. 89. ը-րից կոկորդել «կոկորդից ձայն հանել» Նոնն. կոկորդալի Ոսկ. խչ. կոկորդալիր Լաստ. կոկորդախօս Խոր. կոկորդակիր «կոկորդա-յին, խառնաձայն (լեզու)» Ոսկ. բ. տիմ. 208 (չունի ՆՀԲ). կոկորդակոփ Մադ. թղ. 132, կոկորդային (նոր բառ)։
cos-lettuce.
• = Յն. μαρούλιον, նյն, μαρούλι «հազար բոյսը, lactuca saligna, պրս. քեահու» բա-ռից։ Ըստ Bailly, Dict. gr.-ir. I9l0, էջ 12277 թերևս ἀμαρούλιον ձևից, որ գա-լիս է լտ. amarus «դառն» բառից։ Ըստ այսմ Մագիստրոսի բացատրութիւնը՝ որ ենթա-դրում է թէ բառը ծագած է μάῖος «մայիս» և ἰούλιις «յուլիս» ամսանուններից, ժողո-վըրդական կամ քմածին ստուգաբանութեան արդիւնք է։ Նոր յունարէնից է փոխառեալ թրք. [arabic word] marul «հազար», որից էլ Պլ. Սեբ. մառուլ։-Աճ.
naphtha.
• ԳՒՌ.-Ագլ. Ղրբ. Շմ. նօթ «նաւթ, քարիւղ» գալիս են հին հյ. նաւթ ձևից և ըստ օրինի աւ երկբարբառը վերածել են օ. ըստ այսմ էլ Բառ. երեմ. էջ 241 գրում է նօթ։ Նոր փղ-խառութիւն են Երև. Տփ. նաֆթ, Ջղ. նաֆտ, Ախց. Կր. Սլմ. Տիգ. նmֆթ, Պլ. նէֆթ, Մրղ. նmփտ և վերջապէս Ալշ. նըֆտ, Մշ. նըֆթ. (վերջին երկուսը նշանակում են «լուցկի») -Նոր բառեր են նօթաճրագ, նօթոտել, նօ-թոտուիլ, նօթոտ։
juniper-tree.
• , ո հլ. «մի տեսակ ծառ է. luniperus oxycedrus L (ըստ Արթինեան, Ածաշունչի տունկերը, էջ 60), ǰuniperus macrocarpa S (ըստ Տիրացուեան, Contributo alla flora dell' Armenia, էջ 30, ուր juniperus oxу-cedrus համարում է ցրդի), luniperus com-mιunis՝ L. (ոստ Aннeнковъ-ի բուսաբանա-կան բառարանի, էջ 181), թրք. արտըմ (որ ըստ Aнненковъ 182 է luniperus oxу-cedrus)» Ես. խա. 19, Գ. թագ. զ. 31, 33, Ագաթ. Վեցօր. 92. արդի հայերէնում գոր-ծածական է գիհի ձևը՝ բառ. Երեմ. յաւել. 574.
• ՓՈԽ.-Վրաց. ղվիա «զիհի», թուշ. ղվիէ խե «գիհի ծառ (Խէ «ծառ» բառով). ըստ Анненковъ-ի Բուսաբանական բառարանի, էջ 181-2 (գրում է rpla, ria, mbia, gywa) նշանակում են ǰunīperus L կամ ǰuniperus sabina L, վրաց. გია զիա «գիհի ծառը» Չու-քինով 321։
well versed in the Persian religion;
coreligionary.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «զրադաշտական աստուածա-բան, այսինքն կրօնի ամբողջ վարդապետու-թիւնը լաւ ուսած» Եղիշ. ը. էջ 112, 123. Արծր. «հաւատակից, կրօնակից» Եղիշ.։
cf. Նատիփ.
• «մի տեսակ փոքրիկ խմորեղէն». Խնդրեաց նատիփս. Վրք. հռ. բ. 365 (ըստ ՆՀԲ նատիկս). Գնեա՛ ինձ պղակունտա, այսինքն նատիփ. Վրք. հց. բ. 358. երկուսն էլ ուղղելի նաստիկ։
small cake, crumpet, bun.
• «մի տեսակ փոքրիկ խմորեղէն». Խնդրեաց նատիփս. Վրք. հռ. բ. 365 (ըստ ՆՀԲ նատիկս). Գնեա՛ ինձ պղակունտա, այսինքն նատիփ. Վրք. հց. բ. 358. երկուսն էլ ուղղելի նաստիկ։
sketch, essay.
• Գ. եպս. Այվազեան իր ձեռ. անտիպ բառարանում՝ էջ 38 դրել է արաբ. ❇ larīq «ճանապարհ, ձև, կերպ» բառիժ (ըստ Ամատունի, Հայոց բառ ու բան. էջ 206բ)։
• -Առար. [arabic word] δanab կամ zanab «ագի, պոչ», որից δanab-i-tinnīn «Վիշապ հա-մաստեղութեան պոչր». ըստ այսմ վերի բա-ռը նոր տառադարձութեամբ է։-Հիւբշ. 264։
seat of Government, capital, metropolis.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «մեծ կամ թագաւորական քաղաք, նահանգի կամ գա-ւառի կենտրոնական քաղաքը» Եղիշ. գ. էջ 59, Փարպ. Արծր. Լաստ. Մամիկ.։
elm-tree.
• «մի տեսակ անպտուղ ծառ. թեղի. կնձնի, ulmus campestris L» (ըստ Ար-թինեան, Ածաշնչի տունկերը 142) Վստկ. Յայսմ. ասւում է նաև պտեղածառ, պտեղ-եայ ծառ, փտեղեայ ծառ։
envoy, deputy;
commissary, emissary, agent, mandatary, proxy.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «նուիրակ, պաշտօն. եայ՝ որ մեծի պատուէրներն է յայտարպ-րում» Բ. թագ. ժե. 10. Ագաթ. որից պատ-ուիրակութիւն Ագաթ.։
cf. Փիղ;
fish-scale;
cf. Փիւղակէ.
• = Պրս. [arabic word] pūl, որ և նուզական [arabic word] pulak «ձկան թեփ». ըստ իս հայ ձևը ուղ-ղելու է փուղ, որ տե՛ս տակը գւռ.։
• ԳՒՌ.-Ղրբ. փօղ «ձկան թեփ». հնչւում է ճիշտ այնպէս, ինչպէս փող «դրամ», բայց ըստ իս յառաջանում է փուղ ձևից՝ ու>ո ձայնափոխութեամբ, ինչ. տուն>տօն, շուն >շօն, քուղ >քօղ։
crime.
• «աղէտ, եղեռն». Պիտ. 408-9. Փիլ. (ստէպ). կայ միայն հոլովեալաղունք, աղունց, աղունս ձևերով. ՆՀԲ դնում է եզ. ուղ. աղուն. ըստ հոլովման պէտք էր դնել աղն, ն հլ։
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
• կրկնում է դեռ սանս. mala «կեղտ, մեղք», որին հետևում է Trautmann, էջ 178։ Prellwitz 18 (ըստ Boisacq 51) յն. ἀμβλαϰίσxω «սխալիլ», որի այս-տեղ պատկանելը կասկածելի է։
fine thread.
• (սեռ.-ի) «բարակ թել». մէկ ան-գամ ունի Երզն. մտթ. ժթ. 24 (էջ 412) «Պարտին զանձինս մաշել ըստ օրինակի թալխայի, որպէս զի ի ծակ ասղանն ան-ցանէ»։
music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.
• , ի-ա հլ. «գաւաթ, բաժակ, գի-նու բաժակ» ՍԳր. Ագաթ. Բուզ. ե. 32. Խոր. որից նուագաւորել «մատռուակել» Թէոդ. կուս.-ըստ ՋԲ նուագ նշանակում է նաև «խում, գինի»։
cf. Կապիճ.
• Շիրակացին համարում է եբր. «Չափ վեց քսեստի ըստ եբրայեցւոցն կոչի քուզայ»։ Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. 190 յն. χօῦς-ից Նոյնը Brockelmann, Ուտ. փոխ. բառից, էջ 114։
cf. Սեկ;
leather-lid, leather-cover.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «սեկ, կաշի» Լծ. նիւս. որից ներեկել «ամանի բերանը կաշիով պատելով կապել» Թուոց ժթ. 15. Ոսկ. ա. տիմ. էջ 114։
cf. Գինձ.
• «գինձ, coriandrum». մէկ ան-գամ ունի Ոսկիփ. առնելով Իշոխ ասորուց. «Եդաւ ի սիրտն բնական ջերմութիւն ըստ կերպի սնոպարի գոյնն թուխ և կարմիր և խիտ և պինդ անյաղթելի»։
cf. Կանափ.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «կտաւի բոյսը». հնագոյն ձևն է բառիս, որ արդի գրականի էլ ընդունածն է. որից կանեփի «կանեփեայ հաստ ձորձ» Յայսմ. կանեփհատ «կանեփի հունդ» ԱԲ. կանեփուկ «մի տեսակ բոյս» Եզն. (ըստ և Ուղուրիկեան՝ Մատիս 1880 յունիս 24 և Արթինեան, Ածաշունչի տունկերը, էջ 10՝ vitex agnus castus L. այսպէս կոչուած է, որովհետև տերևները նման են կանեփի տե-րևներին)։-Բառիս աւելի նոր ձևն է կանափ Մագ. թղ. 231. Վստկ. 139. Բժշ.։
flock or herd of animals;
— լինել, to jump, skip or leap for joy, to bound with joy.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «այծի, ուլի կամ նաև ոչխարի հօտ, երամակ» Երգ. դ. 1. Փիլ. քհ. 194. Պիտ. Նար. 114. Մխ. առակ. «փարախ» Փիլ. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 175. զրուած է նաև հո-րան Մագ. թղ. 121։-Այս բառից է ըստ ՆՀԲ հօրան լինել «ուրախանալ, խայտալ, այծի պէս ցատկռտել» Ոսկ. եբր. իգ. 526, որ Վարդանեան ՀԱ 1914, 327 սրբագրում է յօ-րան և կցում յօրանալ «յղփանալ, լիանալ» բային։
leaf;
leaves;
— ծաղկանց, corolla, petal;
տատանիլ որպէս զ—, to quiver like an aspen leaf;
եւ — չանկանի թէ աստուած չկամի, no leaf falls but God's will drops it.
• , ո հլ. «տերև» ՍԳը. «աաստեռև մի թերթ» Դրնղ. 452. որից տերևաբեր Ա-գաթ. տերևաբուղխ Ոսկ. ես. տերևազարդ Վեցօր. տերևաթափ Ես. ա. 30. տերևալից Մրկ. ժա. 13. տերևախիա Ղևտ. իգ. 20. տերևիլ Ագաթ. Բուզ. անտերև Կոչ. ი6. նշա-տերև Ոսկ. մ բ. 24. դեղնատերև Ոսկ. լս մշտատերև Կլիմաք. հերձատերև Վրռն. ռան հտօտրmերևուն Բժշ. նաև տերեատ «մի տե-սակ բոյս, dapne alpina (ըստ Խ. Ուղուրի-կեան, Մասիս 1881 նոյ՛ 23) կամ chamaelea (ըստ ՀԲուս. § 2946)» Բժշ.։
rite, form, ceremony.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վը-կայութեան) «արարողութիւն» Ոսկիփ. հը-նում ուրիշ ածանցներ չկան այս բառից, նոր գրականում են կազմուած՝ ծիսական, ծիսարան, ծիսակատարութիւն, հայածէս, յունածէս, լատինածէս ևն։
• (կամ նարկէս, նարկիս, ներգէս, ներկիս, նարկիզ, նարգիզ, նարգէզ. արև-մտեան գրականում այժմ ընդունուած ձևն է նարկիս) «մի տեսակ ծաղիկ. narcissus tazzetta» (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 56) Ագաթ. Վրդն. Բժշ.։
backside;
cf. Նստոյ՞՞՞տեղի.
• ura «յետևը»։ Պատահական նմանութիւն ունին թուշ. 'ur, յգ. 'uriš «յետոյք» (որ ըստ Bugge, Btrg. էջ 23 հայերէնից է փոխառեալ) և ճապոն. [other alphabet] S ura «յետե-ւը, տակը»։
stand up !
• -Յն. ορϑοι «ուղիղք», որ եզ. ὄρϑός «ու-ղիղ» բառի յոգնակին է. ըստ այսմ ուղղա-գոյն տառադարձութիմնն է ոռթի(ւ) ձևը, որ գտնում ենք Պտրգ. էջ 187։-Հիւբշ. 518։
sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull;
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.
• մով։ Ըստ Meillet (Dict. étym. Lt. 1016) յիշեցնում է լտ. tristis «տխուր», որի ծագումը անյայտ է, բայց կրկնա-կան է թւում. սակայն հյ. t պահանջում է հնխ. d։
superfluous branches to be pruned.
• , ի հլ. «բեկբեկեալ, խե-նէշ, զոփ, շուայտ». անստոյգ բառ. ունի մի-այն ՀՀԲ. (իսկ սրա տուած երկրորդ նշանա-կութիւնը՝ «փայտի կոտրտանք», գաւառա-կան է ըստ ՆՀԲ, բ. 1066բ)։
heap of stones.
• ՓՈԽ.-Հայերէնից է փոխառեալ ըստ Մա-ռի վրաց. კარკარი կարկարի «բարձր ժայռ. վախք լեռան» (Փизioлоrъ, էջ 106) կամ კარკალი կարկալի «քարերի կոյտ» (Яз. и Лит. I, էջ 268 ծանօթ.)։
gauze;
gas;
— լուսաւորութիւն, illuminating -;
լոյս, լուսաւորութեան կազի, — light;
— illumination;
— կրելի, portative -;
(մայր) խողովակ կազի, — main;
(փոքր) — pipe;
բերան or կտուց, լապտեր, յարդարիչ, ընդունարան, գործարան կազի, — burner;
— lamp;
— fitter;
gasometer;
— works;
ի լոյս կազի, by — light.
• = Արաբ. ❇ qazz «հասարակ, ստորին տեսակի մետաքս», որ ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. էջ 195 արաբացեալ է պրս. kaz կամ [arabic word] kaǰ «ցածր տեսակի մետաքս» բառից։-Հիւբշ. 268։
frock;
surtout;
cloak.
• La Croze (ըստ Lag. Arm. Stud. § 951) համեմատեց լտ. lōdīc-ձևի հետ։ Pictet 2, 298 սանս. lāta, լտ. lodix, իռլ. lothar բառերի հետ։ Հիւնք. յն. λῆδος, λήδιον «թեթև հագուստ»։
• (գրուած նաև ուրձ, ուռց) «մի տե-սակ բոյս. ծոթոր. thymus serpyllum L» Բժշ. Գաղիան. (ըստ ՆՀԲ փխբ. նշանակում է նաև «ուռոյցք, պալար, խաղաւարտ», եթէ չէ շփոթուած ուռոյց բառի հետ)։
camphor;
camphor-tree.
• «շատ կծու հոտով բիւրեղային մի նիւթ, որ հանում են՝ Մալայեան թերա-կղզում, Սումատրա, Ֆորմոզա և Ճապոն աճող մի ծառի փայտից» Խոր. աշխ. 615, նաև գրուած կափուր՝ ըստ ՀԲուս. § 1378։
by little and little, by slow degrees, insensibly;
yet, still;
— little by little, slowly, by degrees.
• = Պհլ. *tak ձևից, որ թէև չէ աւանդուած, բայց նոյնն է հաստատում պրս. [arabic word] tak «սակաւ, քիչ, դոյզն». ըստ այսմ տակաւ նը-շանակում է բուն «սակաւուք, քիչ քիչ»։-Աճ.
bark;
peel;
rind;
husk;
shell;
outside.
• ՓՈԽ.-Ըստ Գ. Փառնակ, Անահիտ 1906, 233 հայերէնից է փոխառեալ ալբան. kê-lénh. որ նշանակում է «պատեան»։ (Սա-կայն ըստ իս պարզապէս թրք. qələf, ռմկ. խըլըֆ «պատեան» բառն է. հայերէնի մէջ կեղև կամ կլեպ՝ «պատեան» նշանակու-թեամբ գոյութիւն չունի)։-Հայերէն բառի հետ համեմատելի են սակայն լազ. ղլեպա «ընկոյզի կանաչ կեղև», վրաց. ղ'վլեփա «կեղևը հանել, ստկել, կլպել. 2. կողոպտել» (խիլիփա «футляръ для лука, աղեղի պատեան» թրք. qələf բառից է), որոնք հա-ւանաբար հայերէնի միջոցով անցած են Կրվկասեաններին։
medlar;
medlar-tree.
• =Նման են հնչում արաբ. [arabic word] za'rur «ալոճ» (ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 876) կամ «զկեռ» (ըստ Pott, ZKM, 1850, 105). այս վերջինը տալիս է արաբ. zaror, zarora, anzarola zaurour azarola zarm ձևե-բը, որոնցից փոխառեալ է դնում յն. (αρούριον, ζαρόσ«զկեռ». հմմտ. նաև թաթար azγul, արևել. թրք. ezqil, äzqil, լազ. skili-muntri, skirmuti, վրաց. სხმარტელა սրխ-մարտելա և ზღმარტლი զղմարտլի, ზმარტლი զմարտլի, որոնք բոլորը նշանակում են «զը-կեռ»։ Այս բառերի յարաբերութիւնը ճշտել չեմ կարող։-Աճ.