Definitions containing the research հին : 2367 Results

Անսիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Անսիրելութիւն.

NBHL (1)

Առ հինսն հայաստանեայց լեալ անսիրելութիւն իմաստութեան. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Անսխալ

See full entry →

adj. adv.

without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.

NBHL (1)

Ի հին եւ յանսխալ օրինակաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Անսխուր

See full entry →

adj.

without salary, unpaid, unrewarded.


Անսուաղ

See full entry →

adj. adv.

hungry, unfed, troubled with hunger;
fasting;
without food;
լինել՝ կալ —, to fast.

NBHL (1)

Անսուաղ էր հինգ օր ծերն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Անիրան

See full entry →

adj.

bodiless, difformed.


Անլուայ

See full entry →

adj.

unwashed, impure.

NBHL (1)

Զսփածանելին ընդ ջուր ոչ ետու անցանել, զի մի՛ կարծիցի հին լեալ եւ լուացեալ. զի սովոր են մարդիկ զնորն անլուայ ասել. (Մխ. երեմ.։)


Անխախտ

See full entry →

adj.

cf. Անխախուտ.

NBHL (1)

Անշարժք են եւ անխախտք։ Նովաւ պահին աւանդք անխախտք. (Ոսկիփոր.։)


Անծերանալի

See full entry →

cf. Անծեր.

NBHL (1)

Որպէս զհին աւուրց, որպէս զանծերանալի, որպէս զանայլայլելի։ Անծերանալի եւ երանականն կատարումն. (Դիոն.։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

See full entry →

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

NBHL (1)

Փրկանք անկանիցին ի վերայ նորա։ Մի՛ անկցին ի վերայ նորա եւ մի՛ ինչ իր։ Յօրէ յայդմանէ՝ յորում անկաւ հիմն տաճարիդ։ Աթոռք անկանէին, եւ հինաւուրցն նստէր. եւ այլն։


Անկարկատ

See full entry →

adj.

mended, not repaired;
irreconcilable.

NBHL (1)

ԱՆԿԱՐԿԱՏ ԱՆԿԱՐԿԱՏԵԼԻ Որ ոչն կարկատի. լայն պատառուածով. հին եւ պատառատուն. պատռուածքը մենծ, կարկտան չբռնօղ. գափանմազ, եամա դութմազ.


Անկղիտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be dissolute.


Անկողին, ղնոց, նից, նաց

See full entry →

s.

bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.

NBHL (1)

Պղծել զնուիրեալ սուրբ անկողինս ընկերի իւրոյ։ Հարազատ ամուսնութեանն պարկեշտ անկողինքն պահին։ Պատուական անկողնեացն միաւորութիւն. (Պիտ.։)


Անհամիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Անհամանամ.

NBHL (1)

Թիւնք հին վիշապին անհամեցան. (Եղիշ. դտ.։)


Անհնարագոյն

See full entry →

adj.

quite impossible;
very difficult.

NBHL (1)

Տեսանեմ հին զիրացդ պատմութիւն, եւ անհնարագո՛յն զխափանումն. (Սարկ. պատկ.։)


Անհնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of never growing old.

NBHL (1)

Անհին, եւ անհնանալի գոլն. միշտ նոր եւ նոյն մնալն.


Այն, այնր, այնորիկ, այնու, այնուիկ

See full entry →

pron.

that, it, the.

NBHL (2)

Եւ այնք բազումք էին՝ որ առ ահին յիմարութեան ընդ իւրեանց զէնս ելանէին։ Շատք եւս այն են, որ եւ ննջեցեալք իսկ իցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 22։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 30։)

Որդի Մասեկայ ընդոծնի իմոյ, այն է Եղիազար Դամասկացի։ Ի ճանապարհին Եփրաթայ, այն իսկ է Բեթղահէմ։ Ետուն պատերազմ ընդ թագաւորին Բաղակայ, այսինքն է Սեգովր. եւ այլն։


Այրուձի, ձիոյ

See full entry →

s.

horseman;
trooper;
horse-soldiers, cavalry.

NBHL (1)

Մեծաւ զօրութեամբ եւ այրուձիով։ Զայլ այրուձին յաջ եւ յահեակ թեւս գնդին կազմեցին։ Այդչափ այրուձիոյ։ Ձեր ինքնին լուեալ իցէ վասն առնուձիոյ ճանապարհին. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 23։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 38։ ՟Ժ. 73։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 9։)


Անալոցագոյն

See full entry →

adj.

insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.


Անայլայլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

invariability, immutability.

NBHL (1)

Անայլայլութիւն գերաբուն շնորհին. (Ասող. ՟Գ. 2։)


Անաստառ

See full entry →

adj.

without lining.

NBHL (1)

(հին բառ ռմկ) Առանց աստառի կամ պաստառի, մաշկի, թաղանթի.


Անարգելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

freedom, state of any thing free from obstacle or hinderance.

NBHL (1)

Ապա եթէ զիւր անարգելութեանն զհետ երթայցէ, եւ զհաճոյսն իւր արասցէ, մեծ քան զուղղութիւնն են յանցանքն. (Բրս. ճգն.։ եւ Մաշտ. հին.։)


Անբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stupidity, irrationality, brutality.

NBHL (1)

Յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն, եւ անբանութեանն բամբասանօք պատուել վարկանի զվեհին մեծութիւն. (Նար. ԼԴ։)


Անգար, ի

See full entry →

s.

megrim.

NBHL (1)

Եթէ յայն միտս ուխտաւոր էին, ապա եւ կուսութիւն չէր յանգարի կուսութեան. (Եզնիկ.) իմա՛, ի համարի. (այլ առ այժմ մնայ անստոյգ բառ. իսկ հին տպ. ըստ կարգի)։


Անգիր

See full entry →

adj. adv.

without letters, — print;
unwritten, verbal, oral;
ignorant, uninstructed;
verbally, by word of mouth.

NBHL (1)

Անգիր հին զրոյցս. (Խոր. ՟Ա. 5։)


Անդէն

See full entry →

adv.

there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.

NBHL (1)

Ճաշակեաց վհատութեամբ, եւ արգել անդէն տարակուսանօք։ Արշաւէ, եւ անդէն նահանջի ... Միմեանց պատահին, եւ անդէն ցրին. (Նար. ՀԷ. եւ Մծբ.։)


Անդուլ

See full entry →

adj. adv.

assiduous, continual;
assiduously, continually, incessantly.

NBHL (1)

Զանդուլ հինից արշաւանս։ Անդուլ միամտութիւն ծառայութեան. (Յհ. կթ.։)


Անդունդք, դնդոց

See full entry →

s. pl.

abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.

NBHL (1)

Անծայր անդունդս անօրէնութեան, եւ աննկատելի խորխորատս վհին յաւիտենից. (Բենիկ.։)


Անդրագոյն

See full entry →

adj.

further.

NBHL (2)

Անդ ուրեմն ի հինսն աթենացիքն. (Խոր. Բ. 89։)

ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.


Անելանելի

See full entry →

cf. Անել.

NBHL (1)

Աստուածական զօրութիւն եւ մեծութիւն բարձրացեալ, լեռնական, սեպացեալ, անելանելի արարածական բնութեան. (Լծ. կոչ. ձ. (հին տպ. անտանելի)։)


Աներ, ոյ

See full entry →

s.

wife's father, father-in-law;
— Լիբանանու or Լիբանաներ, Antilibanus.


Աներկիւղաբար

See full entry →

cf. Աներկիւղ.

NBHL (1)

Յաներկիւղս իջանեն յամուրս աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)


Ամպաչու

See full entry →

adj.

that travels in the clouds, reaching the clouds.

NBHL (1)

Ամպաչու ճանապարհին (Քրիստոսի ընդ երկինս). (Տօնակ.։)


Ամսաւոր, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Ամսօրեայ.

NBHL (1)

Յամսաւորէն մինչեւ ցհինգեմեանն. (Ղեւտ. ԻԷ. 6. (ա՛յլ ձ. յամսօրէէն, կամ յամսօրէից)։)


Ամսօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

lasting a month, of a month's duration;
— մի ժամանակ, a month's time, space of a month.

NBHL (1)

Յամսօրէէն (կամ յամսօրէից) մինչեւ ցհինգեմեանն" ա՛յլ ձ. յամսաւորէն (որ առաւել ի դէպ գայ յունականին)։


Ամրական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.

NBHL (1)

Քաջութեամբ ելեալ յարձակէին օգնականութեամբ ամրականացն։ Գերի առնուլ կամէին զամրականսն աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)


Այլակերպ, ից, աց

See full entry →

adj.

transformed, transfigured;
changed, metamorphosed;
different, unlike;
disguised, masked;
յայլակերպս, incognito, in disguise;
յայլակերպս լինել, to be masked, to be in disguise, to disguise ones self;
to be transfigured;
to be metamorphosed, to be transformed;
— յորջորջումն, allegory, metaphor.


Անթանոցիկ

See full entry →

s.

armful, any thing carried under the arm-pit.


Անժամանակ

See full entry →

adj.

not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.


Անժպիտ

See full entry →

adj.

sorrowful, grave, serious (in countenance).


Անձխոտ

See full entry →

s. bot.

fumitory.


Անձկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be narrow;
cf. Անձկամ.

NBHL (1)

Ընդ նեղ դուռն անձկացեալ ճանապարհին, (Շար.) է երկդիմի, այս ինքն նեղ, անձուկ. կամ ցանկացեալ, ցանկալի։


Անձկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.

NBHL (1)

Վասն անձկութեան ճանապարհին՝ որ տանի ի կեանս. (Կամրջ.։)


Անձուկ, ձկի, ձկոյ

See full entry →

adj. s.

narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.

NBHL (1)

Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)


Աբիոն, ացի

See full entry →

adj. np.

poor;
Ebionitan;
Ebion.


Ամպախաղաց

See full entry →

adj.

moving towards the clouds, rising to the clouds.

NBHL (1)

Յերկրէ մինչեւ յերկինս հինգ պարունակք են. առաջին՝ ամպախաղացն, երկրորդ՝ լուսինն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)


Կամաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Կամաւոր.

NBHL (1)

Կամաւորական նուէր, կամ լքումն շնորհին. ընդունելութիւն. կիրք. խաչ. (Նար. ՟Ա. ՟Խ՟Ե։ Կանոն.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)


Կամիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.

NBHL (1)

Այն ինչ արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. իմա՛, ունէր, կամ հանդերձեալ էր. յն. ընդ ծաւալելն, ի ծագելն։


Կանանցածին, ծնաց

See full entry →

adj.

born of & woman.

NBHL (1)

Գլխատմանն, որ հոգւովն եղիային, ի կանանցածնացս վեհին. այսինքն մեծին ի ծնունդս կանանց. (Ոսկիփոր.։)


Կանխագոյն

See full entry →

adv.

already, before, previously, formerly, antecedently.

NBHL (1)

ἁρχαιότερος, πρότερος antiquior, prior. Յառաջագոյնն. հնագոյն. վաղեմի. աւելի առաջ կամ հին.


Կապերտ, ից

See full entry →

s.

piece of linen or of cloth;
— հնոտի, tatter, rag.

NBHL (1)

Կապերտս հինս։ Կապերտ անթափ։ Պատառեաց զնա յերկոտասան կապերտս։ Կապերտ այծեայ։ Որպէս ի կապերտէ՝ որ լինի ըստ օրինի կանանց. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 11։ Մտթ. ՟Թ. 16։ ՟Գ. Թագ.)