incurable.
Անբոյժ հիւանդութիւն։ Անբոյժ ախտ։ Անբոյժ մոլութիւն (այս ինքն մոլեգնութիւն)։ Վտանգս եւ ախտս անբոյժս։ Անբոյժ թշնամութիւն. (Փիլ.։)
personal;
hypostatical.
ψυχικός. ad animam pertinens. Որ ինչ անկ է անձին՝ այս ինքն հոգւոյ, շնչոյ. հոգեկան. կենդանական. շնչաւոր. բանական.
freewill, choice, free agency, independence.
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
cf. Աբբայ.
cf. ԱԲԲԱՅ;
զի ասի զԱստուծոյ հօրէ, եւ զՎանաց հօրէ, այսինքն զառաջնորդէ վանաց։
cf. Աբեղութիւն.
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
farm-guardian, inspector.
Դարմանօղք գոլ այսոցիկ ամենեցունց՝ ագարակաբաշխացն։ Օրինապահք, եւ ագարակաբաշխքն, եւ քաղաքօրէնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
tail.
agon, fight, Olympic game.
Բառ յն. ἁγών , certamen այսինքն Մրցանք. պէսպէս արիական խաղք ոլիմպիականք. կիւրէղ կամ կիւլէղ, կիւղթի, տէօյիւղ.
athlete, wrestler.
Առ այսու ժամանակօք ագոնարարացն տրագոս տուաւ, որ է գօշ. (Եւս. քր. ՟Շ՟Բ։)
ἁγονιζόμενος, certans in agone Որ առնէ զագոն, այս ինքն որ հանդիսանայ ի մրցմունս. ախոյեան. նահատակ. փէհլիւվան, կիւրէշճի.
pipe, tube, conduit, canal, aqueduct.
Ի ձեռն երկացն որպէս ՟Ը. ագուգայս ի լեարդն (անցանէ արիւն). (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)
Արտասուք ... իբրեւ ընդ ագուգայս իջանեն յաչսն. (Վահրամ.։)
adamantine;
hard;
magnetic.
Յովբ՝ որ ադամանդեայն էր, եւ քան զվէմ եւս հաստատուն։ Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս անդամանդեայս գործեաց. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։ եւ ՟Բ. 8։)
Բաւական էր ապա եւ զանձինս անդամանդեայս դարձուցանել. (Ոսկ. յհ.։)
Adonaï, the Lord God.
very noble.
Մարս պարսիկք զիւրեանցն՝ առնեն կանայս, եւ որք ի սոցանէն ծնանին՝ ազատակս համարին, եւ թագաւորութեան արժանիս առնեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
gentlewoman, dame, lady.
ἑλεύθερος այս ինքն ազատուհի. libera Կին ազատ եւ ազնուական.
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ի յորսալն զմեզ ի զեղխութիւն՝ ասէ, թէ այս ազատութիւն է. (Լմբ. սղ.։)
nation, people;
generation;
race;
gender;
kind, sort, quality;
sex, age, epoch;
century;
manner, way;
Գիրք —ազգաց, Book of Judges;
յագէ յազգ, from age to age, from generation to generation;
ազգ Հայոց, the Armenian nation;
Անգլիացի յազգէ, of the English nation, English;
Ամերիկացի եմ ազգաւ, I am American by birth;
— կանանց, the female sex, the fair sex, the woman kind;
— մարդկան, the human kind, humanity;
ազգով, with all the nation;
մի —, the same, the same manner, equally;
ազգք ազգք բանասիրութեան, the different kinds of literature;
ազգք եւ ազինք, all nations, all people.
Ազն. զարմ եւ զաւակ սերեալ ի միոյ ի նախնեաց. ծնունդք միոյ նահապետի առաջնոյ. միլլեթ ըստ այսմ ասի.
γένος, γενεά, ἕθνος, genus, generatio, gens. Սեռ կենդանեաց, որ է միատեսակ, եւ անբանից՝ որ են բազմատեսակ. ճինս. ըստ այսմ ասի.
Ի չորրորդում ազգի դարձցին այսրէն։ Ետես Յովսէփ զորդիս Եփրեմի մինչեւ յերրորդ ազգ։ ՅԱբրահամէ մինչեւ ի Դաւիթ ազգք չորեքտասան. եւ այլն։
Ի յիշատակ թողուլ զայս քեզ, եւ որ զկնի քոյինքն են գալոց ազգք. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ոչ այսպէս արար ամենայն ազգաց տէր։ Ցրուեալ զնոսա ըստ ազգս։ Ի նախատինս ազգաց։ Զամենայն ազգս՝ զոր արարեր։ Ազգի օտարոտւոյ. եւ այլն։
Իբրու զբարդիչ յանգքս, պիսի, պէս գունակ, տեսակ, օրինակ. զ՟Թ Ամենայն ազգ. ո՛ր եւ իցէ ազգ. այլ եւ այլ ազգ. մի ազգ. այս ինքն ամենապիսի, ամենակերպ, ազգի ազգի, միօրինակ.
Մշակն եթէ այսպէս եւ կամ այնպէս կորուսանիցէ զսերմանսն, մի ազգ (յն. միօրինակ, կամ նմանապէս) սուգ առնու։ Ամենեցուն մի ազգ ետ զիշխանութիւնն. (Ոսկ. մտթ.։)
Եւ ա՛յլ եւս ազգ (այս ինքն այլազգ եւս)։ Ոչ մի ազգ երեւէր ամենեցուն, այլ՝ այլ ազգ։ Տե՛ս զազգ ազգ պատուիրանս. (Ոսկ. ես.։)
relation;
genealogy;
lineage.
Ազգաթիւ բարբարոսական ի զարմէ անմաքրի. (Նար. մծբ. այս ինքն քեռորդի Անակայ, կամ հօրաքեռորդի Լուսաւորչի. որպէս եւ յ Եւս. պտմ. ՟Գ. 11.)
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
Խաղայ սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս (այս ինքն ազգի մարդկան). (Նար. մծբ.։)
parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.
Մօր եւ մօրուի անուն ազգակից են։ Ազգակից է բան առաքելոյն՝ այսր բանի մարգարէութեան։ Անբան կրթութիւն՝ ազգակից եւ դրացի է բողջախոհութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Պիտ.։)
Կախարդութիւնք, խորամանկութիւնք, եւ որ այսոցիկ են ազգակից ախտք։ Եւ որ ազգակիցք այսոցիկ. (Բրս. յղ. չար.։ Ճ. ՟Բ.։)
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
Քանզի ազգակցութիւնն մի է։ Առ մարմնական ազգակցութիւնս այսպիսի ախտակցութիւնս ունիմք։ Ոչ հեռի ի միմեանց գոլով ժամանակաւ եւ ազգակցութեամբ. (Մխ. դտ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։ Ճառընտ.։)
chief, father of a nation or race.
Եղիցես հայր ազանց, եւ ծնցես ազինս. այս ինքն իւրաքանչիւր ոք քոյին որդւոց՝ ազին լիցի ազգահաւ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42։)
chief, governor of a nation or family.
Գործակից լինէր ազգապետի մարդկան ամենայն ինչ։ Իսահակ այսչափ ազգի ազգապետ. (Փիլ. լին. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
Ազդեսջի՛ք փողով։ Ազդեսցեն ուժգին։ Եթէ ազդեա՞լ իցէ լուր այսպիսի. (Թուոց. ՟Ժ. 9։ Յես. ՟Զ. 8։ Օրին. ՟Դ. 32։)
Ո՞ ազդեաց եւ արար զայս ամենայն. (Ես. ՟Խ՟Ա. 4։)
Ազդող համարեալ բարեկամացն զայսպիսի խրատ։ Պիտոյ է ինձ գործի՝ առ ամուր արձանս ձեր ազդող։ Եկա՛յք կերա՛յք զհաց իմ ազդող. (Խոր. ՟Ա. 26։ Լմբ. ատ.։ Կրպտ.։)
notice, warning, admonition;
perception, instinct;
inspiration;
suggestion, instigation;
efficacy, force, power;
emphasis, energy.
efficacious, strong, energetic, penetrative;
pathetic, expressive, emphatic, significative;
active, vehement, spirituous, violent.
Բազում բանջարս առնուն, եւ մի դեղ կազմեն. եւ ի բազմացն մին կարի է ազդոյ. սոյնպէս եւ յապաշխարութեանն այս բանջար (ողորմածութիւն) ազդոյ է քան յամենայն. (Ոսկ. եբր.։)
Մովսէս վասն այսոցիկ որ ազդոյ ազդոյ տեղիքս են (գրոց) զքարոզիչս իւր ունի. (Ոսկիփոր. Գծ.։)
Թէ եւ նման չէ այս ազդոյ, զի երկոքեանն են ի նիւթոյ. (Շ. խոստ.։)
Զի մի՛ զազդոյ վէրն ի հոգիս մեր ընդունիցիմք։ Գէր ցուլն կարի ազդոյ ունի զախտն։ Առաւել պատշաճ մանկան՝ մարմնոյն հարուածք քան մտացն, զի այս ազդո՛յ է։ Դուք զազդոյ վէրս (այս ինքն կարեվէր) ի զօրութիւն նիզակի հարջիք զնա. (Սարգ. ՟գ. յհ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։ Արծր. ՟Դ. 2։)
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
Արդ զի՛նչ, ազդմա՞ն կարօտ է որդի. ի բա՛ց տար։ Ազդմունս արար առ հրեայսն. (Ոսկ. յհ.)
thigh;
back.
Առեալ յազդերս զմին լուծն, եւ զթեթեւ բեռն։ Ագահութիւնն իբրեւ զբեռն ի վերայ ազդերիս ծանրանայ։ Զայսպիսի ծանր բեռն փոքր ինչ յազդերէ մերմէ թօթափել ջանասցուք. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ. ՟Բ։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
well ! very well ! bravo !
Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար՝ քան ազնուօք։ Վասն ազնիւ ապաշխարութեան նինուէացւոց խնայեաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
genteelly, civilly;
nobly, generously.
Իբրեւ ազնիւ. բարւոք՝ այսպէս եւ այնպէս.
civil, genteel, noble, generous;
gentleman.
Էր այրն այն ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Այր ոմն ազնուական։ Ոչ բազում իմաստունք ըստ մարմնոյ, եւ ոչ բազում ազնուականք։ Ի բարի եւ յազնուական յազգէ... Յարմատոյ եւ յազգէ մեծամեծաց. եւ այլն։
Հանդերձս ծիրանիս ազնուականս։ Մուտ ազնուական յուսոյն։ Նա աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են, այս ինքն է երկնաւորին. եւ այլն։
Եթէ զճշմարիտն Աստուած ոք պաշտիցէ, գործ ազնուական գործէ։ Ազնուական եւ նոր օրինօքն։ Եւ այս յայտնագոյն է յազնուական գրոց. (Եզնիկ.։ Ոսկ. մտթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
vicar;
vice-president;
successor.
Խնդրեցին ի Վռամայ ա՛յլ աթոռակալ։ Կանայք աթոռակալացն սրբոց։ Այս աթոռակալ խնդրելի՝ այսմ վեհագունի։ Ժառանգք եւ աթոռակալք։ Աթոռակալն եւ արեանառուն մեծի Լուսաւորչին. (Խոր. ՟Գ. 64։ Յհ. կթ.։ Նար. մծբ.։ Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։)
vicarship, vicarage;
possession of a chair, succession to a dignity.
Աթոռակալութեանց նախագահից. (այս ինքն պատրիարգաց). (Նար. ՟Գ։)
elements, letters, characters, alphabet.
իբր Աթ եւ աթ, աթերք. այս ինքն Յօդք եւ զօդք տառից եւ վանկից. կապք կամ տարերք փաղառութեանց ըստ կանոնաց առոգանութեան. զի աթ կամ հադ, ըստ եբր. քաղդ. եւ ասոր. է Յօդ, մասնիկ. նիշ. նշան. որ եւ յն. լտ. ἅρθρον articulus իսկ ասոր. աթութա է տառ, նշանախեց.
Առ ձեռն պատրաստ Մեսրոպայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Երանելին Մաշթոց հանդիպեցուցանէր զհայերէն աթութայսն ըստ կարգման սալովբայիցն յունաց, ստէպ հարցմամբ եւ ուսանելով ի սուրբ կաթողիկոսէն Իսահակայ զաթութայիցն գաղափար ըստ անսայթաքութեան յունին. (Փարպ.։)
cheap, cheaply;
— գնել, to buy cheaply.
յաժան. մ. առաւել ռմկ. այս ինքն Դիւրագին. դիւրագնի. ուճուզ.
wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.
Փառք ծերոց ալիք։ Ալիք՝ իմաստութիւն մարդոյ են. (այս ինքն բուն ալիք մարդոյ՝ իմաստութիւն իւր է)։ Մի՛ խորշեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծերոյն։ Ծաղկեցին ալիք նորա, եւ նա ոչ զգաց։ Յառաջ քան զժամանակն ածեն ալիս հոգք։ (Առակ։ Իմ։ Ովս։ Սիր. լ. 26։)
very ignorant.
Ախմարագոյն է եւ թերեւս շամբուշ՝ երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց։ Ի վերայ այնորիկ ախմարագոյն յիմարութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Պիտ.։)
cf. Տխմարութիւն.
Եւ յանբան կենդանիս անկար է այսպիսի ինչ գտանել ախմարութեան կուրութիւն։ Զախմարութիւն ի բոլորն բարիս։ Տեսեալ զզրկանսն, եւ զախմարութիւն զրկելոյն։ Զնոցա ախմարութիւնն արգելու. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Գէ. ես.։)
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
Ուրանօր մահն թագաւորեաց, անդ զախոյեանն կանգնեալ. իբրեւ յախոյանի ուրուք (այս ինքն իրիք) վերայ այնպէս եդ զգիրն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
cf. Ախոնդիք.
Իւղն զախոնդանս (այս ինքն զներքսակողմն) զգայարանացս հեշտացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
pleasing to the taste, savoury, sweet;
good to eat, savoury.
Հայցեմք ի ճաշակողացդ յայսմ սեղանոյ՝ յոքնօրէն եւ ախորժահամ հանդերձելոյ. (Նար. յիշ.։)
appetite;
desire, pleasure;
ախորժանօք, with appetite;
with pleasure.
Նա ախորժանօք համբերէ այսմ ամենայնի, եւ ախորժելով քաղցնու, զի դու կերակրեսցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
to taste of, to relish, to like;
to love, to take pleasure in;
to desire, to aim at;
ոչ —, to take a disgust for or to;
Թէ ախորժէք, if you please.
Է՛ ինչ՝ զոր ախորժեն ուտել, եւ է՛ ինչ՝ զոր ոչ ախորժեն։ Խորհրդով ա՛րբ զգինի. այս ինքն զօգտակար շնորհսն հոգւոյն ախորժեա՛, որպէս այլք զերեւելին ախորժեն գինի։ (Եզնիկ.։ Համամ.։)
Կալցի զայս ոք, որպէս եւ ախորժէ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
cf. Ախորժեմ.
Եթէ ախորժիս, այժմ թողից զայսոսիկ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
pleasure, taste.
full of diseases, ill;
vicious, bad, passionate.
Զկտաւս ախտալից զգեցեալ եմք։ Յերկիր օտար, այսինքն յախտալից արարեածս. (Կլիմաք.։)
illness, sickness, distemper;
suffering.
Քստմնելի ախտակրութիւն։ Հոգւոյ եւ մարմնոյ, կամ աստեաց ախտակրութիւն։ Ի վեր է (Աստուած) Քրիստոս զամենայն ախտակրութիւնս ... Հոգիք սրբոցն հեռի են յայսպիսի ախտակրութեանց։ Մարդկեղէն մտաց ախտակրութիւն է. (Մագ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։ Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ.։ Իգն.։)
compassion, pity;
vice, passion.
Առ մարմնական ազգակցութիւնս այսպիսի ախտակցութիւնս ունիմք։ Ողորմութիւնն է ախտակցութիւն, յորժամ ոք ի գթոյն ստիպի. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.
Ախտանան առ ասացեալսն։ Սպասէր նմա (զի սպանցէ). եւ այսպէս միշտ ախտանայր առ նա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։ Մագ. ՟Լ՟Է։)
Արտաքս ելանեն երեխայքն, եւ ընդ նոքօք ախտացեալքն, եւ որք ընդ ապաշխարութեամբ են։ Զերեխայսն, եւ զախտացեալսն, եւ որք ընդ ապաշխարութեամբն։ Զախտացելոցն բազմութիւն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Եւ այսահար. որ ըստ յն. ներգործեալ ասի, այս ինքն նեղեալ յայսոյն պղծոյ, հարեալ ի դիւէ. ἑνεργούμενος energumenus
horoscope, nativity, stars.